Żjajjar “carte blanche”: l-imħuħ kreattivi u inkwisitivi jieħdu f’idejhom in-narrattiva tal-mużew
Ta’ Blandine Smilansky
Miexja madwar Dar l-Istorja Ewropea waranofsinhar tas-Sibt 27 ta’ Ottubru, stajt smajt kanzunetta folklorika Estonjana li tilgħab fil-galleriji tas-seklu 19, u rat viżitaturi jgħollu strixxun enormi bil-lingwa Romani fit-taqsima tal-wirja dwar id-diversità lingwistika Ewropea. Dan huwa r-riżultat kreattiv meta tiddeċiedi li tgħaddi l-interpretazzjoni ta’ narrattiva kurata bir-reqqa dwar l-istorja Ewropea lill-ilħna uniċi ta’ artisti u akkademiċi minn madwar l-Ewropa. Huma skoprew biss il-mużew jum qabel, iżda għamlu żjarat tal-wirja permanenti, li jixgħlu n-narrattiva tal-mużew bil-bosta viżjonijiet u konvinzjonijiet tagħhom dwar l-Ewropa, in-nazzjonijiet tagħha, il-poplu tagħha, u r-relazzjoni tagħhom mal-passat.
Dar l-Istorja Ewropea organizzat dawn iż-żjarat “carte blanche” flimkien mal-konferenza tal-BOZAR “Ir-Rivoluzzjoni mhijiex partit tal-ġnien” fil-kommemorazzjoni ta’ 30 sena tal-1989.
“Hija sitwazzjoni verament produttiva biex nirreaġixxu malajr għal wirja b’dan il-mod (...)”, qalet waħda mill-gwidi mistiedna. “Il-mużew ikopri tant storja u tant kwistjonijiet rilevanti li hemm tant rotot possibbli li tista’ tieħu.” U fl-istess ħin, qal mistieden ieħor, “għad hemm ħafna perspettivi neqsin”, li jeħtieġ li jiġu fl-istampa b’xi mod jew ieħor, jekk il-mużew irid jissodisfa l-ambizzjoni tiegħu li jtejjeb fehim kritiku u kumpless tal-istorja Ewropea.
“L-artiviżmu”
Tamara Moyses, artista multidixxiplinari bbażata fi Praga li tuża l-kunċett ta’ “artiviżmu” biex tiddeskrivi l-azzjonijiet tagħha fl-ispazju pubbliku, sabet fit-taqsima “Memorja tax-Shoah” tal-mużew storja li rreżistiet ħafna b’xogħolha. Serje ta’ dokumenti murija jgħidu kif il-memorja ta’ Babi Yar, sit fejn inqatlu 33,000 Lhud Ukren fl-1941, kienet maħsuba biex titħassar mill-partit Komunista fil-gvern fis-snin 1950 bil-kostruzzjoni ta’ park tal-kultura u tar-rikreazzjoni. Fl-2015, Tamara, flimkien mal-grupp tal-arti tagħha Romane Kale Panthera (Romani Black Panthers), wettqet “azzjoni ta’ gwerilla” msejħa “Happy Pork from Lety” (“Veselý vepřík z Letto”) f’tentattiv biex tiġbed l-attenzjoni tal-pubbliku għall-fatt li razzett tal-ħnieżer kien għadu jinsab f’sit ta’ tifkira tal-Olokawst Romani f’Lety minn Písek. Il-membri tal-grupp poġġew stikers fuq il-majjal għall-bejgħ f’supermarket fil-viċinat ta’ Praga ta’ Holešovice li kien jaqra: “Prodott minn ħnieżer imrobbija fuq l-oqbra tal-vittmi tal-Olokawst Romani. Mhux imsajjar.”
Sensibilizzazzjoni nazzjonali dwar l-awtokuxjenza
Kristina Norman, li l-ħidma interdixxiplinari tagħha tesplora l-potenzjal li l-offerti tal-arti kontemporanji jittrattaw il-politika tal-memorja, tat preżentazzjoni vibranti dwar ir-rwol u l-parteċipazzjoni tal-Estonja fin-narrattiva storika Ewropea akbar. Hija ppreżentat l-aħħar biċċa tagħha “Bring Back My FireGods” (2018), wirja ffilmjata u speċifika għas-sit imwettqa fil-Kawżi tal-Festival ta’ Song f’Tallinn, post venerat simboliku tal-liberazzjoni nazzjonali u s-seċessjoni mill-Unjoni Sovjetika fl-1991. Ix-xogħol artistiku jesponi l-mezzi li qed jintużaw biex jinbena nazzjon. Bl-istess mod, Dar l-Istorja Ewropea turi kif il-letteratura u l-lingwa kienu elementi importanti fl-iżvilupp tal-awtokuxjenza nazzjonali fis-seklu 19. Kristina tkellmet dwar ir-rwol li kellhom il-Ġermaniżi Baltiċi fit-tfassil u t-tixrid tal-poeżija epika nazzjonali Estonjana “Kalevipoeg”, esibita mill-mużew, u b’mod aktar ġenerali fit-tiswir tal-identità nazzjonali Estonjana. Hija argumentat li kull kultura (nazzjonali) tinftiehem bħala “interkultura”, u wissiet kontra t-tentazzjonijiet tal-esklużjoni kulturali li kull nazzjon għandu, bħal fil-każ tal-Estonja mal-minoranza vasta tal-pajjiż li titkellem bir-Russu.
“L-Unjoni Ewropea titkellem dwar ir-Romani!”
Martin Zet, artist viżiv u tal-ispettaklu mir-Repubblika Ċeka, tkellem dwar il-lingwi, l-ittri, u t-tifsira li jagħtu lid-dinja li ngħixu fiha. Huwa sab ispirazzjoni fil-Vortex tal-Istorja tal-mużew, installazzjoni tal-metall għolja ta’ 25 metru li tkopri sitt sulari li fiha ittri ta’ kull tip ta’ daqs u stili jdawru u jgħawġu, u jingħaqdu fi kwotazzjonijiet li jinfaqgħu fl-ispazju tal-wirja. Quddiem il-ħajt tad-dizzjunarji tal-wirja — fejn wieħed jista’ jsib diversi kombinazzjonijiet lingwistiċi Ewropej, u bir-ritorn tiegħu għall-installazzjoni enormi tal-ktieb ta’ Rem Koolhaas — Martin nieda l- “kampanja mhux strutturata” tiegħu msejħa “L-Unjoni Ewropea titkellem Romani!” Huwa involva viżitaturi biex jaħsbu dwar dan li ġej: Għaliex ma tagħżilx ir-Romani, lingwa li qatt ma ġiet assoċjata ma’ xi sistema statali Ewropea, iżda hija preżenti madwar l-Ewropa kollha, bħala l-lingwa uffiċjali u ta’ ħidma li jmiss tal-UE?
Maja u Reuben Fowkes, storiċi u kuraturi tal-arti bbażati f’Londra, għaqqdu ż-żewġ vuċijiet distinti tagħhom fi djalogu man-narrattiva ta’ Dar l-Istorja Ewropea. Huma enfasizzaw b’mod brillanti kif proċessi storiċi bħar-Rivoluzzjoni Industrijali jew l-Integrazzjoni Ewropea kif ippreżentati fil-wirja jieħdu tifsira ġdida meta jiġu eżaminati permezz tal-priżma ta’ tħassib soċjali kontemporanju bħall-ambjent jew il-ġeneru.
Jiří Priban, Professur tal-Liġi fl-Università ta’ Cardiff, ħa lill-grupp tiegħu fi vjaġġ affaxxinanti permezz tal-korrettezza u l-miżerja tal-Ewropa fis-seklu 20, li jgħaqqad l-esperjenzi ordinarji tan-nies, ibda minnu nnifsu, bit-tfixkil kbir ta’ dawn iż-żminijiet. Huwa wera kif jeżistu atroċitajiet u kisbiet umani maġenb xulxin matul l-istorja, u kif il-kultura u l-barbarjaniżmu qatt mhuma mblukkati daqs kemm nixtiequ naħsbu. Jiří temm iż-żjara tiegħu quddiem il-filmati tal-filmati tar-rivoluzzjonijiet tal-1989 fejn qies l-esperjenzi tiegħu bħala studjuż żagħżugħ tal-bidliet kbar li kienu qed iseħħu dak iż-żmien.
Il-ħsibijiet finali dwar l-1989
Iż-żjarat tal-carte blanche kienu dikjarazzjonijiet qawwija fi djalogu man-narrattiva ta’ Dar l-Istorja Ewropea. Huma enfasizzaw kemm huwa meħtieġ u stimulat li nkomplu niddubitaw il-passat u r-relazzjoni tagħna miegħu. 30 sena wara l-avvenimenti tal-1989 fl-Ewropa Ċentrali u tal-Lvant, b’xi mod ħass li l-kreattività kuraġġuża u l-ħsieb ħieles għadhom jistgħu jgħinu biex jinħolqu ordnijiet politiċi u soċjali ġodda. Fi kliem Jiří Priban, dak li wieħed seta’ jisma’ f’Dar l-Istorja Ewropea u f’BOZAR matul dak il-weekend kien “ċertament l-ebda nostalġija tal-1989 iżda ħafna souls bla waqfien u qlub bil-ġuħ għal rivoluzzjoni.”
