Rapport dwar id-dibattitu dwar Dar l-Istorja Ewropea “Il-kolonjaliżmu Ewropew, ħaġa tal-passat?”

Storja li għad trid tinkixef

Id-dibattitu beda bl-affermazzjoni li l-passat kolonjali għandu jinftiehem bħala storja komuni. Valika Smeulders spjegat li, fin-Netherlands, il-wirt kolonjali kien assenti u miċħud. Madankollu, fil-Karibew Netherlandiż, dan ma jistax jiġi injorat. “Fil-Karibew, m’għandekx l-għażla. Huwa wirt komuni. Ma tistax taħrab minnu”, argumenta l-istoriku. Dan għaliex il-wirt kolonjali huwa marbut ħafna mal-bini ta’ narrattiva li fiha għandha l-għeruq tagħha s-soċjetà multietnika tal-lum. Madankollu, biex dan il-wirt isir viżibbli f’pajjiżi Ewropej bħan-Netherlands, jeħtieġ ħafna xogħol u huwa għalhekk li dan id-dibattitu huwa polarizzat.

In-nuqqas ta’ għarfien dwar il-wirt kolonjali fl-Ewropa jista’ jiġi spjegat parzjalment mill-fatt li għal żmien twil, l-istorja kolonjali kienet primarjament storja ekonomika u politika. Billi staqsew, pereżempju, liema perċentwal tal-PDG ta’ pajjiż ġej mit-territorji extra-Ewropej tiegħu, l-istoriċi Ewropej baqgħu jiffokaw fuqhom infushom. Madankollu, għal għoxrin sena, l-aspetti soċjali u kulturali tal-istorja kolonjali bdew jiġbdu aktar attenzjoni, li kkontribwew għall-irkupru tal-esperjenza kolonizzata tan-nies.

Barra minn hekk, filwaqt li l-istorja tal-kolonjaliżmu ilha wkoll iddominata minn konkwisti militari, u mistoqsijiet politiċi u diplomatiċi, Amandine Lauro enfasizzat b’mod interessanti li f’dawn in-narrattivi l-atturi dominanti huma dejjem irġiel. Hija semmiet l-eżistenza attwali ta’ movimenti ta’ attivisti postkolonjali Belġjani u Franċiżi mmexxija minn nisa li qed iqajmu l-kwistjoni ta’ artikulazzjonijiet kontemporanji tal-ġeneru u r-razza u kif tista’ tiġi traċċata għall-perjodu kolonjali. “Huwa ċar li dawn il-kwistjonijiet kollha dwar il-ġeneru u s-sesswalità għadhom preżenti ħafna b’mod partikolari minħabba l-mod kif intużaw fiż-żewġ linji ewlenin ta’ argumentazzjoni u ta’ ġustifikazzjoni ta’ proġetti kolonjali, jiġifieri d-definizzjoni tal-hekk imsejħa “missjoni ċivilizzanti” u d-definizzjoni ta’ kategoriji u ġerarkiji razzjali. Dawn il-kwistjonijiet kollha ntużaw b’mod ċar biex tiġi affermata l-hekk imsejħa “ritard” tal-popli indiġeni u nbnew ukoll bħala punti irrimedjabbli ta’ differenza bejnna u bejnhom. Dawn kienu bażi għall-esklużjoni.” Għalkemm l-impatt tal-kolonjaliżmu fuq il-ġeneru u s-sesswalità qed jidħol bil-mod fl-isfera pubblika u l-midja prinċipali, Lauro nnota li dan rarament jiġi indirizzat fil-livell istituzzjonali. 

L-importanza tal-wirt kolonjali fil-kultura Ewropea

Skont Smeulders, hemm differenzi bejn il-mużewijiet fil-mod kif qed jittrattaw l-integrazzjoni tal-legat kolonjali. Il-mużewijiet antropoloġiċi qed iħaddnu l-kwistjoni “minħabba li huma mużewijiet li dejjem ippreżentaw in-narrattiva tal- “Oħrajn”... Il-mużewijiet tal-arti moderni qed jittrattawha wkoll pjuttost malajr għaliex wieħed jista’ faċilment iġib artisti kontemporanji u jagħtihom il-kelma. M’għandekx għalfejn tbiddel l-edukazzjoni tiegħek stess u l-mod kif taraha.” Fl-aħħar nett, il-mużewijiet storiċi huma dawk li qed jitħabtu l-aktar mal-wirt kolonjali għaliex “qed jittrattaw dik in-narrattiva fissa li verament diffiċli li ġġib bidla fiha.”

Il-kelliema mistiedna ddiskutew kif Dar l-Istorja Ewropea tittratta l-kolonjaliżmu tal-Ewropa. Fil-wirja permanenti, il-viżitaturi jgħaddu minn gallerija li fiha l-avvanzi industrijali u tekniċi Ewropej fis-seklu dsatax jiġu ppreżentati b’mod parallel mal-istabbiliment ta’ tmexxija kolonjali fit-territorji extra-Ewropej, l-isfruttament tan-nies u r-riżorsi u l-iżvilupp ta’ teoriji razzjali li jagħtu kas tal-ideoloġija imperjali. Għal Lauro, huwa sinifikanti li “l-elementi relatati mal-istorja kolonjali ma tpoġġewx f’xi rokna iżda li kienu jidhru f’post ċentrali.” Hija rreferiet b’mod aktar partikolari għall-vetrina dwar il-wirt Ewropew fejn l-iskjavitù u l-kolonjaliżmu huma preżenti fost 14 karatteristika enfasizzata bħala elementi ewlenin tal-kultura Ewropea. Barra minn hekk, Jakob Vogel innota li Dar l-Istorja Ewropea tadotta definizzjoni limitata tal-imperjaliżmu Ewropew. Peress li n-narrattiva tal-mużew tibda fis-seklu dsatax, ma tinkludix impriżi kolonjali Spanjoli u Portugiżi bikrija. Huwa spjega li wieħed għandu jżomm f’moħħu li “fil-fatt, ħafna sterjotipi dwar l- “Oħrajn” mhux Ewropej kienu diġà ffurmati qabel is-seklu dsatax.”

L-istorja tad-dekolonizzazzjoni hija essenzjali wkoll biex tinftiehem il-persistenza tal-istereotipi kolonjali. Fil-fatt, kif irrimarkat Vogel, il-perjodu ta’ wara l-indipendenza ra l-apparenza ta’ diskorsi ġodda dwar il-kolonjaliżmu li fihom kienet għadha prevalenti t-tendenza antika. “Ħu pereżempju l-istorja ta’ Babar. Huwa ktieb sabiħ iżda wkoll storja kolonjali li turi ljunfanti ċivilizzati. Għandna nżommu f’moħħna kemm dan il-wirt huwa persistenti u importanti fil-kultura tagħna.” Iż-żieda ta’ dawn l-isfidi hija kruċjali fil-kuntest edukattiv u għall-programmi tal-iskejjel. Għalkemm qed issir dejjem aktar riċerka dwar l-istorja Afrikana u l-kolonjaliżmu, l-istoriċi rrikonoxxew nuqqas ta’ rieda ġenerali li jintegraw dan is-suġġett bħala parti mit-tagħlim tal-istorja tal-Ewropa. Lauro argumenta li l-kolonjaliżmu għandu jiġi inkluż f’episodji storiċi ewlenin bħaż-żewġ Gwerer Dinjija, l-Illuminiżmu, l-istorja tar-rivoluzzjoni industrijali jew l-istorja tal-kapitaliżmu.

Ir-rwol tad-dijaspora

Komponent sinifikanti ieħor tal-wirt kolonjali huwa r-rwol li għandu fil-formazzjoni tal-identitajiet tad-dijaspora. Meta l-poplu tal-Karibew wasal fin-Netherlands, spjega Smeulders, “mhux biss iltaqgħu maċ-ċaħda tal-istorja komuni tagħhom iżda wkoll iċ-ċaħda tal-identità tagħhom bħala parti mir-renju Olandiż.” Illum, ħafna inizjattivi lokali li jittrattaw ir-rikonoxximent tal-passat kolonjali fl-Ewropa huma mmexxija minn membri tad-dijaspora. Proġetti bħal dawn, li huma mifruxa fil-kolonji preċedenti, ġeneralment jieħdu approċċ interessanti minn isfel għal fuq. Eżempju tajjeb huwa l-moviment “Rodi Must Fall” fl-Afrika t’Isfel li nħoloq mill-istudenti li qed jiġġieldu għad-dekolonizzazzjoni tas-sistema edukattiva.

Smeulders bħalissa qed taħdem fuq wirja li jmiss dwar l-iskjavitù u n-Netherlands fir-Rijksmuseum. Hija qalet li proġetti bħal dawn huma kkumplikati biex jinkisbu minħabba d-diffikultà li jinstabu oġġetti dwar l-istorja tar-reżistenza u l-abolizzjoni fil-Karibew. Għall-kuntrarju tar-Renju Unit u Franza, li għandhom kollezzjonijiet ħafna akbar li jinkludu xogħlijiet tal-arti li juru l-iskjavitù, tali rappreżentazzjoni ma kinitx teżisti fin-Netherlands. B’riżultat ta’ dan, il-pajjiż għadu jqis lilu nnifsu bħala nazzjon żgħir, innoċenti u b’xi mod tolleranti. “Huwa aktar diffiċli li tibni narrattiva inklużiva meta ma jkollok l-ebda oġġett. Huwa diffiċli li wieħed jitkellem dwar xi ħaġa li n-nies jiċħdu li qatt eżistiet.”

Suġġett li jħabbat wiċċu mar-reżistenza

Skont Lauro, ir-relazzjoni Belġjana mal-passat kolonjali tagħha hija paradossali. Minn naħa waħda, il-kolonjaliżmu tal-Belġju kien l-aktar ikkritikat minħabba l-vjolenza tal-massa tal-perjodu kolonjali bikri taħt ir-reġim Leopoldian, u tad-delitti mwettqa matul il-proċess ta’ dekolonizzazzjoni. Min-naħa l-oħra, il-Belġju huwa wieħed mill-pajjiżi Ewropej l-inqas kritiċi meta niġu biex jiffaċċja l-istorja kolonjali. “Ta’ spiss intqal li fis-snin 60, 70 u 80, il-Belġju esperjenza amnesija kolonjali, iżda naħseb li hija aktar problema ta’ nuqqas ta’ smigħ — u ta’ silenzju.” 

Il-prattika tal- “uċuħ suwed” fil-folklor tal-Belġju, li dan l-aħħar attira ħafna attenzjoni internazzjonali, turi li “l-Belġju jiltaqa’ ma’ problema politika li kienet tikkonċerna ċ-ċaħda tad-diskriminazzjoni razzjali u l-vjolenza kolonjali” spjegat Lauro. Minħabba li l-istorja kolonjali tal-Belġju ftit li xejn tiġi mgħallma fl-iskola, in-nies isibuha diffiċli biex jgħaqqdu l-prattiki li jiffaċċjaw il-Black ma’ diskriminazzjoni razzjali u l-kuntest tal-passat kolonjali. 

Fl-Ewropa tal-lum, hemm ħtieġa politika li tiġi indirizzata l-vjolenza tal-passat kolonjali u l-isfruttament soċjali li kien marbut mat-tmexxija kolonjali. Skont Vogel, “Waħda mir-raġunijiet għaliex huwa diffiċli li jiġu indirizzati dawn il-mistoqsijiet hija minħabba li għad hemm ammont sinifikanti ta’ nostalġija kolonjali. Aħseb dwar l-għadd ta’ bliet kolonjali li saru Siti ta’ Wirt Dinji madwar id-dinja kollha. B’mod stramb, l-abitanti lokali b’xi mod integraw dan il-passat kolonjali bħala parti mill-identità tagħhom stess. L-istorja jekk mimlija kwistjonijiet verament kumplessi.” Huwa semma wkoll li fil-Brexit, in-nostalġija kolonjali hija preżenti ħafna fi ħdan ċertu elit. L-idea li l-Ewropej ġabu modernizzazzjoni fil-bqija tad-dinja għadha tikkostitwixxi fehim komuni. Dawn in-narrattivi li diġà nħadmu fi żmien kolonjali huma diffiċli biex jitħassru.

Dan id-dibattitu żvela għaliex huwa kruċjali għall-Ewropa li tinvolvi ruħha ma’ dan il-passat diffiċli, u li għandna nisfidaw dawn in-narrattivi li jżommu r-romantiċizzazzjoni tal-kolonjaliżmu u jippreżentawh bħala xi ħaġa li ma kinitx daqshekk dannuża u li kienet tinkludi aspetti pożittivi. Ir-rikonoxximent tal-legat kolonjali fis-soċjetajiet kontemporanji tagħna huwa pass essenzjali fil-proċess twil ta’ dekolonizzazzjoni tal-imħuħ Ewropej.