Falz għal Real

Żjara Virtwali I — Fake for Real

Il-wirja tippreżenta falsifikazzjonijiet matul l-istorja, u tiddeskrivi ċ-ċirkostanzi storiċi speċifiċi li jispjegaw kif inħolqu, l-interessi u l-motivazzjonijiet warajhom, l-impatt tagħhom u kif fl-aħħar mill-aħħar ġew esposti. L-għan tagħna huwa li nuru li l-falsifikazzjonijiet għandhom tradizzjoni twila fl-istorja u li ma jappartjenux biss għal żminijietna. Nirriflettu wkoll dwar kif nistgħu nibnu r-reżiljenza kontra t-tentattivi biex niżgwidaw u nqarrqu.

The Fake For Real Exhibition — A Birdseye View (Fake For Real Exhibition — A Birdseye View)

F’dan l-episodju, se naraw kif nies mill-passat ippruvaw jinnavigaw id-dinja ta’ kostruzzjonijiet mhux falsifikabbli ta’ twemmin reliġjuż. Kif kienu jistabbilixxu x’kien veru għalihom? Għal sekli sħaħ, l-isferi politiċi u reliġjużi saħħew il-pretensjoni ta’ xulxin għall-poter u l-leġittimità. Kull epoka tiffalsifika dak li hu l-aktar importanti għaliha — għaldaqstant, il-falsifikazzjonijiet prominenti tal-Ewropa Medjevali kellhom komponent reliġjuż qawwi.

Falsifikazzjonijiet Reliġjużi — Sensiela ta’ żjarat vitwali ta’ Dar l-Istorja Ewropea

Aħna l-bnedmin għandna predispożizzjoni naturali biex nesploraw u nippruvaw nagħmlu sens mid-dinja ta’ madwarna, biex nifhmuha aħjar — bl-użu tat-tekniki li jkollna għad-dispożizzjoni tagħna. Issa se nikkonċentraw fuq il-falsifikazzjonijiet marbuta mal-orizzonti li jespandu b’mod gradwali tal-Ewropej: mill-esplorazzjoni ġeografika sax-xjenza moderna.

Il-falsifikazzjoni fix-Xjenza — Sensiela ta’ żjarat vitwali ta’ Dar l-Istorja Ewropea

Issa ninsabu fit-taqsima ddedikata għall-era eċċitanti tal-bini tan-nazzjon. L-Ewropa għaddiet minn ħafna taqlib u trasformazzjoni fis-seklu 18 u s-seklu 19. L-imperi kienu qed jikkollassaw, u mill-fdalijiet tagħhom tfaċċaw nazzjonijiet ġodda. F’din it-taqsima tal-wirja, tiskopri fakes patrijottiċi, teoriji ta’ kospirazzjoni u l-evidenza falza użata fil-proċess ta’ Dreyfus.

Falsifikazzjonijiet Patrijottiċi u Teoriji ta’ Konfoffi — Sensiela ta’ żjarat vitwali ta’ Dar l-Istorja Ewropea

Żjara Virtwali II — Fake for Real

Forsi ġieli smajt il-frażi: il-verità hija l-ewwel vittma tal-gwerra. U għalkemm ma nistgħux nistabbilixxu l-oriġini eżatta tagħha, jeħtieġ nirrikonoxxu li din il-frażi tagħmel ħafna sens. F’din it-taqsima tal-wirja nesploraw it-tipi ta’ falsifikazzjonijiet użati matul il-gwerra, u n-naħa “t-tajba” tal-falsifikazzjoni: il-falsifikazzjoni etika, il-falsifikazzjoni leġittima.

Il-falsifikazzjoni bi Skop Tajjeb — Sensiela ta’ żjarat vitwali ta’ Dar l-Istorja Ewropea

Dan l-episodju jdur madwar il-mistoqsija: huwa possibbli li l-eżistenza ta’ xi ħadd titneħħa mill-istorja fuq l-ordni tal-persuni fil-poter? Il-propaganda tal-istat għalfejn tkun involuta fi prattiki bħal dawn?

Il-manipulazzjoni tal-Memorja — Sensiela ta’ żjarat vitwali ta’ Dar l-Istorja Ewropea

F’dan episodju, li hu l-aħħar wieħed, nirriflettu fuq kwistjonijiet aktar kontemporanji — il-libertà li niktbu u nippublikaw kulma rridu: huwa dritt assolut, jew dritt li għandu jkollu xi limitazzjonijiet? Xi testi huma purament distruttivi jew il-libertà tal-espressjoni hija dejjem ta’ min jipproteġi? Probabbilment smajt dwar id-diskors ta’ mibegħda u l-aħbarijiet foloz fil-kuntest tal-internet u tal-media soċjali, iżda din id-diskussjoni ilha għaddejja...

L-evoluzzjoni tal-Aħbarijiet Foloz — Sensiela ta’ żjarat vitwali ta’ Dar l-Istorja Ewropea

Id-drittijiet tal-Bniedem Fake for Real — żjara tal-kuraturi

Fl-okkażjoni ta’ Jum id-Drittijiet tal-Bniedem 2020 nidħlu fil-wirja Fake For Real tagħna biex nesploraw kif interaġixxew il-libertà tal-espressjoni, l-aħbarijiet foloz u l-misinformazzjoni matul l-Istorja Ewropea.

Mal-kuratur Joanna Urbanek

Fit-tieni filmat tagħna għal Jum id-Drittijiet tal-Bniedem, ingħaqad magħna fil-wirja Fake For Real tagħna biex tara kif il-kwistjoni ta’ Dreyfus u l-atti ta’ antisemitiżmu xekklu d-dritt għal proċess ġust, u b’hekk ħolqu skandlu internazzjonali.

Bil-kuratur Simina Badica

Deċiżjoni u previżjoni

X’inhu li jagħmel il-poter leġittimu? Sa minn żmien twil ilu, l-isferi politiċi u reliġjużi saħħew il-pretensjoni ta’ xulxin għall-poter u l-leġittimità. L-emperuri Rumani saru Gods; Popes b’potenza temporali; il-preżenza ta’ siti sagri għadha mgħollija bil-prestiġju. Imperatur b’rekord impekkabbli, Papa b’dokumentazzjoni perfetta, il-preżenza fiżika ta’ qaddis mogħni b’ħafna setgħa — tista’ tinstema’ sabiħa wisq biex tkun vera. B’xorti tajba, m’għandniex għalfejn noqogħdu fuq it-testimonjanzi mċajpra tal-passat. Il-kuraġġużi u l-kurjużi ħadu ħsieb jikxfu l-fatti.

Kap tal-irħam tal-Emperor Geta vandalizzat b’chisel wara l-att ta’ damnatio memoraie — The Roman Empire, c. 200 A.D.

Il-quċċata tal-glorja għal imperatur Ruman, ħerqan li jikkombina r-reliġjon u l-poter politiku, kienet id-deifikazzjoni — li jsir divin u immortali. Min-naħa l-oħra, il-kastig aħħari kien li ismu jitħassar bil-forza mill-istorja. It-terminu damnatio memoriae nħoloq fl-era moderna biex jiddeskrivi din il-prattika. Dawk ikkundannati tħassru mir-rekords, it-testmenti tagħhom ġew annullati u x-xbihat tagħhom inqerdu. Fil-każ ta’ Geta — li nqatel fuq ordni ta’ ħuh u tal-koimperatur Caracalla — kien biżżejjed li ssemmi ismu biex tingħata l-piena tal-mewt.

© Fondazione Musei Civici di Venezia, l-Italja

Marble head of the Emperor Geta vandalised with a chisel following the act of damnatio memoraie

Brevarju b’illustrazzjoni li turi Saint Martial li tattendi l-multiplikazzjoni tal-ħobż — Bourgogne, wara l-1481

Il-Kronista Adémar de Chabannes kien kiteb li San Marzjal, isqof tas-seklu 3 midfun f’Limoges, kien fil-fatt wieħed mill-appostli. Adémar ikkonvinċa lil ħafna nies, u l-prestiġju tal-Abbazija ta’ San Marzjal żdied ferm, iżda patri vagabond, Benedittu minn Chiusa, xeħet dubji fuq din l-istorja, billi ma kien hemm l-ebda konferma tagħha fit-tradizzjoni Kristjana preċedenti.

© Les silos, maison du livre et de l’affiche, Ville de Chaumont, Franza

Nifhmu d-Dinja

L-invenzjoni tal-istampar tat bidu għal era ġdida: l-informazzjoni bdiet issir disponibbli fuq skala bla preċedent. Iżda kwantità dejjem akbar ta’ informazzjoni ma tagħtix garanzija ta’ eżattezza. Dawk li kienu qed ifittxu l-fama u l-fortuna kienu kuntenti jxerrdu informazzjoni falza lil udjenza li kienet ħerqana biex issir taf dwar l-aħħar skoperta. Anke fl-istorja tar-riċerka xjentifika kien hemm każijiet ta’ falsifikazzjoni intenzjonata. Il-possibbiltà li teorija tiġi ppruvata falza mhijiex difett tal-metodu xjentifiku iżda kwalità essenzjali li tiddistingwih minn sistemi oħra ta’ kif nagħmlu sens mid-dinja.

Figura ta’ ningyo, il- “ħut uman” — il-Ġappun, 1800–1823

Il-kartografi u l-kittieba sikwit kienu jakkumpanjaw ix-xogħlijiet tagħhom bi stampi ta’ mostri tal-baħar u kreaturi fantastiċi li allegatament kienu jidhru lill-baħrin jew saħansitra jattakkawhom. Anke Kristofru Kolombu kien qal li ra tliet sireni, “mhux ħelwin daqskemm jidhru fl-istampi”. Fis-seklu 19, “sireni” Ġappuniżi kienu għadhom jintwerew fil-kmamar tal-kurjożità u f’mużewijiet fl-Ewropa u fl-Amerka. Fil-kultura Ġappuniża, ningyo kien maħsub li għandu kapaċitajiet mittiċi. Papier mâché u qoton fuq qafas tal-injam, komplut bl-intestini (tal-ifrat), xagħar tal-bniedem, partijiet minn xedaq ta’ kelb il-baħar u ġilda tal-ħut

© Nazzjonaal Museum van Wereldculturen, in-Netherlands

Martell ta’ Witches — manwal tal-kaċċa għas-sinjuri — Frankfurt, 1588

L-invenzjoni tal-istampar għall-ħabta tal-1440 wasslet għal baraxx ta’ informazzjoni u diżinformazzjoni. In-nuqqas ta’ kontroll fuq il-kontenut ħoloq skumdità li tixbah it-tħassib tal-lum dwar il-fake news, it-tgħawwiġ tar-realtà u d-diskors ta’ mibegħda. Ir-rivoluzzjoni tal-istampar ħalliet ħafna vittmi. Il-popolarità tat-testi li jittrattaw is-snajja’ xprunat mewġa ta’ persekuzzjoni, u wasslet għall-mewt ta’ eluf ta’ witches preżunti matul aktar minn żewġ sekli. Sadattant, l-Ewropej bdew jitgħallmu aktar u bdew jiksbu aċċess għal kotba, fuljetti u gazzetti li tawhom is-setgħa jistinkaw biex jiksbu libertajiet ċivili u jbiddlu r-rotta tal-istorja.

© Dar l-Istorja Ewropea, il-Belġju

Hammer of Witches - a manual of witch-hunting

Nota anonima li takkuża lill-ispiżjar David Welman b’sengħa bil-witchcraft u li huwa lupu — Lemgo, 1642

Wara tilwima lokali, bosta noti bħal din dehru fil-belt ta’ Lemgo, Ġermaniża. Wara żewġ proċessi, Welman ġie eżegwit.

Anonymous note accusing pharmacist David Welman of witchcraft and being a werewolf

Man ta’ Piltdown

Ix-xjenza bbażata fuq ir-riċerka empirika tipprova tiċċara l-fatti. Iżda x-xjenzati inevitabbilment iħallu traċċi ta’ preġudizzju f’xogħolhom. Oħrajn jiffalsifikaw ir-riżultati deliberatament għall-gwadann personali. Charles Dawson kien raġel ta’ dan it-tip. Is-sejba ta’ art fertili fost il-palaeontologi ħerqana li jikkonfermaw it-teoriji tagħhom stess, il-far “Piltdown Man” tal-1912 ħa erbgħin sena biex jinkixef. Il-fatt li nkixfet turi s-saħħa tal-metodu xjentifiku. Għall-kuntrarju tar-reliġjon jew l-ideoloġija, l-għarfien xjentifiku jista’ jiġi ppruvat jew imgiddeb.

L-Istitut Irjali tax-Xjenzi Naturelles de Belgique. © Bernard Fontanel, DEC.

L-għaqda u d-diviżjoni

Il-falsifikazzjonijiet u l-inganni kienu strumenti b’saħħithom fil-ħolqien tal-identitajiet etniċi u nazzjonali fis-sekli 18 u 19. Fl-Ewropa kollha, il-falsifikazzjonijiet “patrijottiċi” mħallta ma’ skoperti storiċi ġenwini saħħew il-movimenti nazzjonali. Il-ħolqien tan-nazzjonijiet moderni kien jitlob storja komuni iżda anke għedewwa komuni. Dokumenti ffalsifikati, teoriji ta’ konfoffa u nuqqas ta’ ġustizzja ntużaw biex jinstab min kien se jeħel bil-ħtija, u dan kellu konsegwenzi devastanti u permanenti.

Inċiżjoni tar-ram ta’ Swan Song ta’ Ossian, minn Johan Frederik Clemens — Copenhagen, 1787

L-istorja, il-letteratura u l-arti saru għodod politiċi importanti fil-bini tal-identità nazzjonali fl-Ewropa tas-seklu 18 u 19. Ix-xewqa li “jimtela l-vojt” wassal għal għadd kbir ta’ falsifikazzjonijiet. Kull “skoperta” serviet ta’ “prova” tal-oriġini ta’ nazzjon lura kemm jista’ jkun fiż-żmien u pproklamat is-superjorità kulturali tiegħu. Ħafna minnhom inkitbu minn “Omeru” nazzjonali u kienu jsostnu li nazzjon partikolari kien il-benniena taċ-ċiviltà Indo-Ewropea. Anke meta ħareġ li kienu foloz, dawn l-istejjer kompla jkollhom influwenza konsiderevoli.

© Dar l-Istorja Ewropea, il-Belġju

Copper engraving of Ossian’s Swan Song, by Johan Frederik Clemens

Traduzzjoni Ċeka tal-Protokolli tal-Anzjani ta’ Zion — 1925

Teorija ta’ kospirazzjoni ssostni li xi grupp ta’ persuni moħbija u influwenti ħafna huwa l-kawża ta’ avvenimenti drammatiċi u li jidhru inspjegabbli. Il-protokolli tal-Anzjani ta’ Zion, ippubblikati fir-Russja Tsarista fl-1903, iddikjaraw li jikxfu l-pjanijiet Lhud għad-dominazzjoni dinjija. Din il-falsifikazzjoni fil-forma ta’ teorija ta’ kospirazzjoni saret l-aktar test antisemitiku influwenti ta’ dawn l-aħħar mitt sena. Għalkemm malajr ġew iddibattuti, l-ideat infirxu, b’konsegwenzi devastanti.

© Dar l-Istorja Ewropea, il-Belġju

Czech translation of the Protocols of the Elders of Zion

Poster li jispjega l-Affair ta’ Dreyfus fl- “Istorja ta’ traditur” — Franza, 1899

Fl-1894 instab dokument li fih kien qed jiġi offrut il-bejgħ ta’ sigrieti militari Franċiżi lill-Ġermanja. Ir-reat ma setax ma jiġix ikkastigat. Inbena każ ta’ malajr kontra Alfred Dreyfus, l-uniku uffiċjal Lhudi fil-persunal ġenerali tal-armata Franċiża. Abbażi ta’ dokumenti ffalsifikati, “dossier sigriet” u “opinjonijiet esperti” mġebbdin, Dreyfus instab ħati ta’ tradiment u ġie kkundannat għal degradazzjoni militari u deportazzjoni permanenti. Il- “każ ta’ Dreyfus” qasam lil Franza, xewwex l-antisemitiżmu u kixef kemm kien faċli tisfrutta l-preġudizzji tas-sistema ġudizzjarja.

© Dar l-Istorja Ewropea, il-Belġju

Poster explaining the Dreyfus Affair at the ‘History of a traitor’

Il-ġlieda kontra l-gwerra

Fi frażi li l-oriġini tagħha għadha inċerta, il- “verità” ġiet deskritta bħala “l-ewwel vittma tal-gwerra”. Il-gwerra hija ċertament żmien li fih il-partijiet involuti jirrikorru għat-tħarrif u l-ingann. Matul it-Tieni Gwerra Dinjija, l-Ewropa kollha saret kamp tal-battalja, u l-għażla ta’ lil min tafda kellha konsegwenzi fundamentali. Għal għexieren ta’ snin wara, il-kompitu kien li jiġu stabbiliti l-fatti tar-reati mgħottija u riabilitati mir-reġimi totalitarji.

Għodod użati mir-reżistenza fiċ-Ċentru tal-Karta tal-Identifikazzjoni Personali f’Amsterdam biex jiġu ffalsifikati dokumenti personali — Okkupati l-Olanda, 1941–44

Pinna, timbru tal-gomma, tajprajter, aċetun. F’idejn individwi kuraġġużi, dawn l-oġġetti salvaw eluf matul it-Tieni Gwerra Dinjija. Fl-Ewropa kollha, amministrazzjoni rigoruża ppermettiet lir-reġim Nażista jidentifika, jiddeporta u jestermina miljuni ta’ Lhud, u kull min kien meqjus mhux mixtieq. Identità ġdida setgħet tfisser li jiġu evitati l-kampijiet ta’ konċentrament. Dokumenti ffalsifikati ppermettew atti kuraġġużi ta’ sabutaġġ u spjunaġġ. Bid-dokumenti t-tajbin stajt taqsam il-fruntieri u tiffalsifika l-karti tar-razzjon, biex ma tmutx bil-ġuħ.

© Verzetsmuseum, Amsterdam, in-Netherlands

Tools used by the resistance in the Personal Identification Card Centre in Amsterdam to forge personal documents

Paradummy użat matul il-liberazzjoni tal-Pajjiżi l-Baxxi — 1945

L-ewwel darba li ntużaw paraxutisti foloz (“paradummies”) b’mod effiċjenti kien fl-1940 meta l-forzi Ġermaniżi li kienu jokkupaw il-Belġju u n-Netherlands riedu jiddevjaw l-attenzjoni mill-postijiet fejn kienu qed jitniżżlu suldati veri. Il-paradummies kienu ddisinjati biex jeqirdu lilhom infushom, u ftit għad fadal minnhom.

Fries Verzetsmuseum, il-Pajjiżi l-Baxxi © Collection Stichting Verzetsmuseum Fryslân

Paradummy used during the liberation of the Netherlands

Falz u fortuna

Tul l-istorja, il-profitt kien fost ir-raġunijiet ewlenin għall-produzzjoni ta’ oġġetti ffalsifikati. Opri tal-arti, prodotti lussużi, oġġetti għall-konsum ta’ kuljum u flus jiġu ffalsifikati għall-gwadann finanzjarju. Il-falsifikazzjoni tal-aktar affarijiet mixtiqin min-nies, sew jekk pittura ta’ artist kbir Olandiż u sew jekk basket ta’ Louis Vuitton, saret element kruċjali tas-soċjetà konsumistika globalizzata li ngħixu fiha. Iżda l-qerq intuża wkoll biex jesponi x-xewqa bla xaba’ għal “iżjed, orħos u tal-aħħar moda”, bħal fl-esperiment/dokumentarju “Il-Ħolma Ċeka”.

Han van Meegeren, Christ u l-Woman meħuda f’Adultery — in-Netherlands, c. 1942

Hermann Göring ħallas 1 650 000 ħati għal dan ix-xogħol, konvint li kien qed jixtri pittura minn Johannes Vermeer. Han van Meegeren biegħ il-pitturi tiegħu bħala xogħlijiet tal-artisti l-kbar Olandiżi u għamel il-miljuni. Qarraq kemm bl-esperti tal-arti u kemm bil-kollezzjonisti Nażisti. Meta ġie mhedded b’akkużi ta’ kollaborazzjoni wara l-gwerra, ammetta għar-reat inferjuri tal-falsifikazzjoni. Minn traditur, f’daqqa waħda sar eroj nazzjonali, bniedem li kien qarraq b’Göring. Jew forsi l-ħolqien ta’ din l-immaġni pubblika pożittiva kienet l-aħħar illużjoni maġistrali tiegħu! Żejt fuq it-tila.

Han van Meegeren, Christ and the Woman taken in Adultery

Papoċċ tradizzjonali ffalsifikat bil-kaxxi tipiċi ta’ Burberry

Falsifikaturi bla skrupli ħadu vantaġġ mill-ipokrezija konsumistika ta’ “iżjed, orħos u tal-aħħar moda” fil-kilba għall-istatus, l-uniċità u l-awtentiċità. Iżda aktar ma tinkixef, il-falsifikazzjoni donnha aktar tiffjorixxi! It-tendenza ta’ “xiri ironiku” saħansitra tippreferi l-falz fuq l- “awtentiku” bħala forma ta’ ribelljoni kontra l-kapitaliżmu. Imbagħad insibu l-falsifikazzjoni kuxjenzjuża: fer falz, djamanti sintetiċi u ġilda vegana.

Traditional slipper faking Burberry check

Il-karta tal-flus “li ma tistax tinqala’” ta’ Roger Pfund — Ġinevra, 2012

Il-falsifikazzjoni tal-flus, “it-tieni l-eqdem professjoni tad-dinja”, hija antika daqs il-flus infushom. Fl-antikità, l-iffalsifikar tipikament kien jinvolvi li l-kwantità ta’ metall prezzjuż f’munita kienet tiġi mħallta b’metalli ta’ valur baxx u mbagħad miksija b’saff irqiq ta’ deheb jew fidda. Madankollu, hekk kif it-teknoloġiji taz-zekka u tal-istampar tjiebu, daqstant ieħor tjiebu l-ħiliet ta’ min jiffalsifika l-flus. Minn mindu dehru l-karti tal-flus, kibret dejjem id-domanda għall-ħiliet artistiċi u tekniċi kemm tad-disinjaturi leġittimi kif ukoll tal-falsifikaturi, hekk kif naħa ppruvat tisboq lill-oħra.

L-istorja twila tal-flus foloz timxi id f’id ma’ dik tad-disinn inġenjuż u x-xjenza avvanzata. Din il-karta tal-flus bħalissa hija l-aħjar tentattiv ta’ flus “mhux miftuma”. Din il-karta tgħaqqad l-aktar elementi ta’ sigurtà avvanzati disponibbli bħalissa — linka ta’ sigurtà, strixxa diffrattiva, effett ottiku dinamiku SPARK u sottostrat ta’ polimeru trasparenti — mal-grafika elaborata ta’ Roger Pfund.

The ‘un-fakeable’ banknote by Roger Pfund

L-era ta’ wara l-verità?

It-terminu “soċjetà tal-post-verità” jiddeskrivi kultura fejn l-opinjoni pubblika hija ffurmata mill-emozzjoni u mit-twemmin personali aktar milli mill-fatti. Il- “fake news” huma sikwit ikkunsidrati bħala l-aktar sintomu apparenti tagħha.

Madankollu, il-fake news mhumiex ristretti għal xi epoka partikolari. Li hu speċjali dwar is-sitwazzjoni tal-lum hu li l-mezzi ta’ komunikazzjoni moderni, partikolarment l-internet, jippermettu t-tixrid u d-disseminazzjoni tagħhom malajr u mad-dinja kollha. Quddiem abbundanza ta’ informazzjoni minn għadd bla qies ta’ sorsi, sikwit ikun diffiċli niddeterminaw x’inhu veru u jekk is-sors hux affidabbli.

Fortunatament, hemm modi kif jiġu indirizzati dawn l-isfidi: jekk naħsbu b’mod kritiku u niddubitaw mill-ewwel impressjonijiet, inkunu konxji mill-preġudizzji tagħna u niddeterminaw is-serjetà tas-sors, inkunu nistgħu ngħarblu l-fatti mill-finzjoni u nsibu triqitna qalb il-kumplessitajiet tar-realtà.

COVID-19: A Infodemija

Bħalma stqarret l-Organizzazzjoni Dinjija tas-Saħħa: “It-tifqigħa u r-rispons tal-2019-nCoV kienu akkumpanjati minn “infodemija” massiva — abbundanza żejda ta’ informazzjoni — xi ftit preċiża u xi ftit mhux — li tagħmilha diffiċli għan-nies biex isibu sorsi affidabbli u gwida affidabbli meta jkollhom bżonnha. Iżda x’inhi “infodemija” u kif tirrelata mal-pandemija tal-COVID-19?

F’din l-intervista, Alexandre Alaphilippe mill-EU DisinfoLab jiddiskuti l-asimmetrija tal-informazzjoni, id-diżinformazzjoni u t-teoriji tal-komplott marbuta mat-tifqigħa tal-coronavirus. Huwa jiddeskrivi l-impatt sussegwenti fuq is-soċjetajiet u l-midja u x’nistgħu nagħmlu biex innaqqsu t-tixrid tal-infodemija.

“Fil-bżieżaq tagħna”

Il-pjattaformi tal-midja soċjali huma perfetti biex iqiegħdu lin-nies f’kuntatt, iżda jikkontribwixxu wkoll biex jinħolqu l-hekk imsejħa “bżieżaq ta’ filtri”. Dawn jagħżlu l-informazzjoni u jesponuna għal affarijiet li diġà jkunu għoġbuna jew irċevew l-approvazzjoni tagħna fil-passat. Dawn il-filtri jwasslu għal illużjoni li naraw l-istampa kollha, filwaqt li fir-realtà nibqgħu limitati għal ambjent limitat tal-media kondiviż ma’ persuni li fil-biċċa l-kbira jaħsbuha l-istess. Billi dawn il-bżieżaq ma jħallux wisq lok għal fehmiet diverġenti u sorsi alternattivi, jipprovdu art fertili biex il-gideb jinfirex u jiffjorixxi.

Man in front of interactive bubble shape on wall

Invażuri foloz

Ara jirnexxilekx tidentifika d-diżinformazzjoni. F’din il-parti interattiva tal-wirja tagħna, uża l-pannell tal-kontrolli biex telimina l-posts tal-midja soċjali u l-aħbarijiet li fihom informazzjoni qarrieqa qabel ma jaslu f’qiegħ l-iskrin. Ħalli aħbarijiet affidabbli jgħaddu jew olqothom b’balal ħodor. Jekk tara r-ritratti, it-titli u d-didaskaliji bir-reqqa tkun tista’ tagħraf il-fatti mill-finzjoni.

Space invaders style game for shooting fake stories

Illustrazzjoni minn “Puck” ta’ Frederick Burr Opper

Reporters tmut b’diversi stejjer, li wħud minnhom huma deskritti bħala “aħbarijiet foloz”. Din il-kelma dehret għall-ewwel darba fl-istampa Amerikana fi tmiem is-seklu 19.