“L-istorja fid-dibattitu” serje Brussell, belt kapitali Ewropea?

“Il-kapitali Ewropea” ta’ Brussell, hija “kummerċjalizzazzjoni tal-belt” qabel ma nħoloq il-kunċett?

Chloé Deligne jenfasizza li l-Istorja hija fuq kollox storja; ġiet iffurmata f’dixxiplina xjentifika u akkademika biex issir xjenza iżda hija fuq kollox tale \ uc1 \ u295 hda. In-narrattiva storika hija ffurmata mis-setgħa tal-immaġnijiet u r-rakkontar tal-istejjer.

L-użu tat-terminu “kapitali” biex ifisser belt ewlenija fi ħdan nazzjon, pajjiż jew federazzjoni ta’ nazzjonijiet, huwa relattivament ġdid. Bil-Franċiż, il-kelma “kapitali” tidher fis-seklu 16 bħala li tindika belt ta’ referenza. Din l-epoka tara l-ġenesi tal-istat modern li se jilħaq il-qofol tiegħu fis-seklu 19 bil-ħolqien ta’ stati nazzjon kull wieħed bil-kapitali tiegħu stess. Il-kelma “kapitali” biex tindika belt, is-sede prinċipali tal-istituzzjonijiet, hija għalhekk kelma li tidher bil-ħolqien progressiv tal-istat. Għal perjodi preċedenti, din il-kelma ma għandhiex tifsira kbira. Nistgħu nitkellmu dwar il-belt ta’ residenza tal-qorti, nistgħu nitkellmu dwar in-nukleu ekonomiku ewlieni (ħafna fl-Ewropa tal-Majjistral) iżda meta nitkellmu dwar ir-reġjuni tagħna (dak li qabel kien in-Netherlands tan-Nofsinhar) l-idea ta’ stat ċentralizzat, ta’ stat nazzjon, hija proċess li se jkun saħansitra aktar bil-mod biex jiġi żviluppat milli f’partijiet oħra tal-Ewropa (il-ħolqien tal-Belġju fl-1830).

Dan il-kunċett ta’ “kapital” huwa għalhekk reċenti ħafna fil-Belġju. Il-kunċett ta’ “ċentralità” huwa aktar sinifikanti għal Brussell; l-ewwel fl-Olanda ta’ qabel u aktar tard, fil-Belġju nnifsu, u fl-aħħar nett, fir-rigward tal-Ewropa. Iċ-ċentralità tagħti importanza kbira lid-diskorsi u l-immaġnijiet li jitwasslu. Jekk tixtieq tkun iċ-ċentru ta’ xi ħaġa, trid turi lilek innifsek u tiddikjara li hija ċ-ċentru ta’ dik il-kwistjoni. Sa mis-sekli 12–13, l-elite ta’ Brussell ikkultivat din iċ-ċentralità permezz ta’ immaġnijiet maħsuba biex jippromwovu l-belt tagħhom. Iċ-ċentralità ta’ Brussell, pereżempju, ġiet imposta kontra l-belt ta’ Louvain, li minnha l-ewwel diżastija li mexxiet lil Brabant ġiet allinjata mill-ġdid; ġiet ipproklamata wkoll fuq Antwerp, li kellha rwol ekonomiku ewlieni favur tagħha. Diversi drabi, Brussell irnexxielha terġa’ tikseb l-id ta’ fuq, sal-punt li toħloq ċerta kontinwità.

Fuq perjodu twil, iċ-ċentralità ta’ Brussell ġiet iffalsifikata mill-bini ta’ stejjer u stampi aktar milli mir-rikonoxximent tagħha mill-istituzzjonijiet bħala kapital; inbena wkoll b’mod awtomatiku minħabba li jista’ jitqies bħala outsider meta mqabbel ma’ oħrajn li l-pretensjonijiet tagħhom jistgħu jidhru aktar ovvji.

Nistgħu ngħidu li Charles V wassal għad-destin Ewropew ta’ Brussell?

Sas-seklu 16, Brussell kien stat priċipali, “Princelijke Stadt”, jiġifieri, ir-residenza regolari ta’ poter b’mod predominanti. Il-belt hija parti min-netwerk urban ta’ dawk li qabel kienu l-Pajjiżi Baxxi li inkludew il-Benelux modern u parti mit-Tramuntana ta’ Franza. Roel Jacobs jiddikjara li l-poter imbagħad kien f’idejn elite militari ereditarja li kienet qed tiċċaqlaq b’mod kostanti; kien hemm postijiet fejn il-poter baqa’ aktar ta’ spiss minn bnadi oħra u Brussell irnexxielha tikseb dan l-istatus bejn is-sekli 13 u 16 u żżommu. Ir-renju ta’ Charles V (1515–1555) huwa perjodu kruċjali fl-istorja Ewropea; huwa figura ewlenija fil-fehim tiegħu — iżda b’implikazzjonijiet kritiċi u globali. Is-snin 1560 kellhom implikazzjonijiet kbar fl-Ewropa kollha u dawn l-avvenimenti storiċi seħħew fi Brussell.

L-eliti urbani kellhom rwol ewlieni fid-destin ta’ Brussell bħala l-belt ta’ residenza tal-istampar. Meta r-re kellu bżonn il-flus, huwa appella lin-negozjanti, lill-artiġjani, jiġifieri l-popolazzjoni tal-bliet. In-nobbiltà li għandha l-monopolju tal-poter militari, eżerċitat pressjoni sabiex tikseb il-ħlas u, fil-biċċa l-kbira tal-każijiet, il-kontributuri nnegozjaw b’mod aħrax sabiex iħallsu l-inqas possibbli. In-negozjanti ta’ Brussell kellhom approċċ differenti: huma kienu lesti jħallsu aktar milli kienu mitluba. Huma, pereżempju, li jiffinanzjaw l-Aula Magna/is-Sala tal-Istat il-Kbir għal Philip the Good — Duke of Bourundy, fil-Palazz ta’ Coudenberg (1452–1460). Ir-raġuni għal dan hija li r-residenti ta’ Brussell stennew benefiċċji ekonomiċi jekk ikollhom il-qorti fi Brussell. Fil-Medju Evu, ħadd ma kien jiswa aktar mid-Duka ta’ Bourgogne u l-qorti tiegħu. Biex jiċċelebraw trattat, twelid, żwieġ, organizzaw partijiet sumptużi fejn il-flus treġġgħu litteralment barra l-bibien u t-twieqi. Dan il-klijentela jista’ jaffordja l-aktar prodott bla prezz ta’ dak iż-żmien: it-tapizzerija magħmula minn ħjut tad-deheb u tal-fidda. Brussell waslet biex tistabbilixxi lilha nnifisha bħala ċ-ċentru tal-produzzjoni ta’ din it-tapizzerija lussuża. L-interazzjoni ta’ politika volontarja ta’ investiment sabiex issir ċentru residenzjali b’mod predominanti assoċjat mal-produzzjoni lussuża kienet ta’ suċċess għal Brussell.

Jekk Brussell kisbet pożizzjoni politika importanti, saret belt ta’ residenza prinuża u mbagħad belt kapitali, ma kinitx billi imponiet lilha nnifisha b’mod konfrontazzjonali. Hemm similaritajiet bejn il-wasla tal-Burgundians fi Brussell u dik tal-istituzzjonijiet Ewropej; similaritajiet li huma relatati mal-ispirtu ta’ Brussell li huwa muri fl-għażla ta’ simboli għall-belt. F’dan, huwa interessanti li jitqabblu Antwerp u Brussell sabiex wieħed jifhem dan l-ispirtu urban (Manneken-Pis għal Brussell, suldat Ruman li tefgħet ġgant għal Antwerp).

Illum hemm “bużżieqa” Ewropea fi Brussell?

Hemm komunitajiet differenti fi Brussell li jgħixu mingħajr kuntatt jew interazzjoni ma’ xulxin? Din il-Komunità Ewropea għandha sentiment ta’ appartenenza għal Brussell? X’inhi l-attitudni ta’ kittieb lejn il-belt?

Grażyna Plebanek, fir-rumanz tagħha “Kollegament Illegali”, li fih l-Eurocrats, tgħid li għandhom il-lingwaġġ tagħhom bħallikieku jgħixu f’dinja differenti. Ċertament hemm Eurocrat Bubble fi Brussell iżda mhuwiex l-uniku wieħed. Hemm ukoll bżieżaq oħra relatati man-nazzjonalità u/jew il-ġenerazzjonijiet.

Il-Komunità Pollakka ta’ Brussell, pereżempju, tifforma bużżieqa fiha nnifisha; ġew hawn biex jaħdmu, marru lura l-Polonja wara xi żmien mingħajr ma jintegraw u ftit li xejn għandhom kuntatt mal-belt u l-abitanti tagħha. Għandek ukoll il-bużżieqa tat-tieni jew it-tielet ġenerazzjoni ta’ immigranti mill-Marokk jew mill-Kongo. Dawn għandhom aktar interazzjonijiet mal-belt. Jekk inħarsu lejn is-soċjoloġija tal-belt, nistgħu ninnotaw li l-oqsma tagħha mhumiex verament imħallta. Inizjattivi minn xi istituzzjonijiet kulturali biex irawmu laqgħat komunitarji billi jospitaw artisti minn sfondi differenti (bħal pereżempju l-KVS jew it-Teatru Nazzjonali) huma partikolarment importanti. S’issa, l-udjenza għadha fil-biċċa l-kbira Belġjana iżda l-affarijiet qed jinbidlu. F’xi ċentri kulturali bħal Pianofabriek f’Saint Gilles diġà huma mħallta nazzjonalitajiet differenti. Grażyna Plebanek ilha tgħix fi Brussell għal kważi 15 sena. Michel Dufranne (RTBF) qalilha li kienet “żingu” li b’lingwaġġ popolari tfisser xi ħadd li jgħix fi Brussell, għandha diversi identitajiet kulturali u tapprezza din id-diversità ta’ rabta. Dan it-terminu “żingu” jagħti “status” lill-individwu. Wieħed jista’ jgħix u jħobb Brussell iżda fl-istess ħin iħossu Pollakk minn Varsavja. “Zinneke” huma numerużi fi Brussell.

Roel Jacobs jispeċifika li l-indiġenu etniku ta’ Brussell huwa l- “ketje” u dak li għandu l-għeruq x’imkien ieħor huwa ż- “żingu”. Dawn iż-żewġ kunċetti huma pożittivi u flimkien jiffurmaw l-identità ta’ komunità urbana. Il-belt jeħtieġ li tinteraġixxi mad-dinja ta’ barra (nimportaw, nittrasformaw u nesportaw). Din hija l-antiteżi tan-nazzjonaliżmu. Il-bliet ilhom konxji ta’ dan għal żmien twil; huma jiktbu l-istorja tagħhom kemm minn ġewwa kif ukoll minn barra.

Din mhijiex pekuljarità ta’ Brussell: ħu Antwerp fis-seklu 16. L-akbar printer f’Antwerp (u Antwerp kellu rwol ewlieni fl-istampar u t-traduzzjoni), kien l-istampatur Franċiż Plantin. L-akbar spekulatur ta’ dak iż-żmien, li rdoppja ż-żona tal-belt ta’ Antwerp bil-ħolqien tan- “Nieuwstraat”, kien minn Liège.

Eżempju ieħor: il-primittivi Fjammingi. Il-karatteristiċi ewlenin tal-artisti msejħa “primittivi Fjammingi” huma li la kienu primittivi u lanqas ġeneralment Fjammingi lanqas. Roger “de la Pasture” huwa minn Tournai, belt irjali Franċiża f’ismu; huwa mar Brussell minħabba li l-qorti ta’ Burgundian kienet hemm u biddel ismu għal Vander Weyden. Il-kollaboratur jew l-istudent tiegħu jissejjaħ Memling (li jiġi minn Memlingen qrib Mainz); ir-ritratti tiegħu huma ta’ personaġġi tal-qorti jew finanzjaturi li jaħdmu għall-qorti. Memling imbagħad ħadem fi Bruges fejn pinġa ħafna ritratti ta’ bankiera u negozjanti Taljani. F’dan il-kuntest internazzjonali u miftuħ, inħallu r-rimarki nazzjonalisti u ma hemmx bżonn li nistaqsu jekk dawn in-nies tkellmux il-Franċiż jew l-Olandiż. Il-bliet li s-suċċess tagħhom huwa bbażat fuq il-ftuħ tagħhom għad-dinja esterna jistgħu jitqiesu bħala ċentri Ewropej.

X’inhu l-impatt tal-preżenza tal-istituzzjonijiet Ewropej u l-Eurocrats fuq il-belt?

L-Eurocrats huma l- “aristocrats il-ġodda”? Biex tikkwota wieħed mill-viżitaturi ta’ Dar l-Istorja Ewropea: Il-bużżieqa tal-Eurocrats tista’ titqies bħala elitista minħabba l-introjtu tagħhom, li huwa ħafna ogħla minn dak tal-biċċa l-kbira tar-residenti l-oħra fi Brussell — anke jekk l-istituzzjonijiet Ewropej jimpjegaw ukoll kuntratturi bi status u introjtu prekarji. Chloé Deligne jenfasizza li l-koabitazzjoni fl-istess spazju ta’ komunitajiet b’distribuzzjoni inugwali tal-ġid tikkawża tensjonijiet palpabbli. Wara perjodu ta’ entużjażmu fis-snin 70, is-snin 80 u 90 jinkorporaw il-preżenza tal-istituzzjonijiet Ewropej fil-belt bħala żgumbrament meħtieġ.

Sa mill-bidu ta’ dan is-seklu, kien hemm tensjonijiet bejn din il-popolazzjoni b’introjtu għoli ħafna (li ma tistax tkun limitata għall-Eurocrats biss) u gruppi oħra tal-popolazzjoni. Din is-sitwazzjoni ssaħħaħ l-inġustizzji u r-riżentiment. U tqajjem il-mistoqsijiet: Brussell, il-kapitali tal-Ewropa, iżda għal min? Min jibbenefika l-aktar?

Id-dinamika tal-proprjetà immobbli kkawżata mill-istabbiliment tal-istituzzjonijiet Ewropej u l-influss ta’ abitanti ġodda mill-pajjiżi kollha, tikkontribwixxi għal tensjonijiet estremi kemm soċjali, finanzjarji jew ekonomiċi. Dawn it-tensjonijiet għandhom jitqiesu malajr biex jiġi evitat li s-sitwazzjoni tmur għall-agħar.

Sa liema punt bħalissa Brussell hija “kapitali artistika”?

Brussell hija belt ta’ ispirazzjoni għall-kreattività? X’tirrappreżenta l-preżenza tal-artisti f’belt? X’inhi kapitali artistika? X’tirrappreżenta din il-preżenza ta’ artisti għall-abitanti? Hemm djalogu bejniethom? Dan id-djalogu huwa wieħed mill-oqsma ta’ azzjoni ta’ Wiels.

Għal Dirk Snauwaert, il-kunċett ta’ “kapitali” m’għandux post fl-isfera kulturali u artistika. Xi bliet għandhom aktar importanza fil-ħolqien jew fit-tixrid artistiku iżda mhijiex kwistjoni ta’ funzjonijiet relatati ma’ dawk ta’ belt kapitali. Fir-rigward tal-preżenza internazzjonali tal-artisti fi Brussell, l-eżempji huma prinċipalment fis-sekli 19 u 20: Brussell kienet belt ospitanti għall-kittieba fl-eżilju (pereżempju Karl Marx, Victor Hugo) jew għal kolonji ta’ artisti min-Netherlands; id-dar tal-opra “La Monnaie” hija Wagnerjana minħabba li r-repertorju ta’ Wagner huwa pprojbit fi Franza. Brussell kellha wkoll perjodu ta’ kreazzjoni artistika intensa lejn l-aħħar tas-seklu 19/bidu tas-seklu 20, speċjalment bl-Art Nouveau, li jissejjaħ ukoll seċessjoniżmu internazzjonalment.

Fil-preżent, il-pekuljarità fil-qasam tal-ħolqien fi Brussell (u din it-tendenza qed tikber) tikkonċerna l-inventività tal-prattikanti (fis-sens ta’ dawk li għandhom prattika artistika, biex jissostitwixxu l-kelma artist) u l-interdixxiplinari tagħha Brussell hija bla dubju ċ-ċentru dinji. Dan il-fenomenu beda 30 sena ilu, u bis-saħħa tal- “Kunstenfestivaldesarts” dawn l-inizjattivi interdixxiplinari/transdixxiplinari nġabru flimkien. Wiels kellu programm ta’ residenza għal tnax-il sena li mhux biss jilqa’ l-artisti Ewropej fis-sens istituzzjonali strett iżda wkoll f’sens aktar miftuħ u dijasporiku minħabba li l-prattika artistika fiha nnifisha hija Ewropea, irrispettivament mill-oriġini tal-prattikant. Oriġinarjament, kien hemm il- “mewġa Fjamminga” li dehret fis-snin 80 li fiha artisti mid-dinja taż-żfin, midja ġdida, mużika, teatru, letteratura u films, ġabru u stabbilixxew prattiki interdixxiplinari fi Brussell (Anne Teresa de Keersmaeker, Wim Vandekeybus, Jan Fabre, Alain Platel...). Fl-istess ħin, l-artisti attirati mill-esplorazzjoni ta’ modi u żoni ġodda ta’ espressjoni ġew Brussell u eventwalment għexu hemmhekk. Dan kien possibbli minħabba l-kost relattivament baxx tal-proprjetà immobbli u d-disponibbiltà tal-ispazju.

L-artisti ma għadhomx kapaċi jgħixu f’Amsterdam, Pariġi, Londra jew saħansitra Berlin, jikkostitwixxu l-bużżieqa artistika tagħna. Madankollu Berlin tibqa’ belt ewlenija prinċipalment għall-Ewropa tal-Lvant, Vjenna titkellem aktar dwar “dik li kienet il-Jugoslavja”; Brussell ma tindirizza lil ħadd b’mod partikolari iżda hija borma tat-tidwib.

Madankollu, Brussell għandha tagħmel aktar sforzi biex tikkonsolida din is-sitwazzjoni.

Il-kostruzzjoni tal-Ewropa ma tippermettix li wieħed imur lil hinn mill-kunċett ta’ “kapital”?

Grażyna Plebanek temmen li f’din l-era ta’ globalizzazzjoni, in-nies jeħtieġu wkoll punti ta’ riferiment u simboli lokali; hija ma tarax belt Ewropea oħra li tinkorpora din id-dimensjoni ta’ belt diffiċli u mhux pretenzjuża b’popolazzjoni diġà internazzjonali ħafna.

Dirk Snauwaert ifakkar li Brussell ħafna drabi jissemma bħala s-sede tal-istituzzjonijiet Ewropej iżda huwa wkoll is-sede tan-NATO.

Chloé Deligne jikkonferma li l-ebda dokument uffiċjali ma jgħid li Brussell hija l-kapitali tal-Ewropa; dan it-terminu jintuża fil-lingwaġġ komuni, fin-narrattiva. Tista’ ssir distinzjoni bejn il-kunċett ta’ “sede” u “kapital” biex tiġi ssodisfata din il-ħtieġa għal simboli mingħajr ma tidħol f’riproduzzjoni tal-istat nazzjon.

L-identità Belġjana u ta’ Brussell bħala identitajiet “ħfief”, forsi approċċ jista’ jkun li d-diversità ssir element kostituttiv ta’ din l-identità, jipproponi Roel Jacobs. Dan l-approċċ mhuwiex normali minħabba li għadna mnaqqxa fir-riflessjonijiet żviluppati mill-istati nazzjonali.

Fi kwalunkwe każ ma jkunx xieraq li l-Ewropa taġixxi bħala stat nazzjon ġdid.