Dibattitu dwar “Il-Perjodi Postwari tal-Ewropa”

Dati ewlenin fl-istorja: x’inhi r-rilevanza?

Id-definizzjoni ta’ ċerti snin jew saħansitra jiem bħala punti ta’ bidla fl-istorja hija prattika pjuttost komuni, peress li bosta kotba jistgħu jixhdu. Hija pjuttost popolari fost il-pubblikaturi, il-ġurnalisti u l-pubbliku ġenerali; dan jista’ jitqies ukoll bħala tip ta’ moda jew hype, speċjalment illum fil-kuntest ta’ “inflazzjoni tal-memorja”. Huwa kważi l-istess bħal awtur tal-istorja li wieħed irid isib u jimmarka dan il-mument ewlieni li mbagħad ikun jista’ jikteb dwaru. U tabilħaqq, kif enfasizzat Patel, “Se jiddependi fuq il-mistoqsijiet li nistaqsu liema punt ta’ bidla se naraw”, li jiftaħ ħafna possibbiltajiet. Permezz ta’ proċess ta’ “approprjazzjoni” deskritt minn Petġ, l-atturi ta’ dak li jista’ jissejjaħ il- “politika tal-memorja” jinvestu mill-ġdid kontenut ġdid f’ċerti dati, u jagħtuhom tifsira li sservi l-aġenda ideoloġika u politika tagħhom.

Dak li l-awturi tal-Perjodi Postwari tal-Ewropa ppruvaw jagħmlu huwa definittivament differenti, billi jaħdmu bil-kunċett ta’ “perjodu” aktar milli “mument” u jqabblu tlieta differenti. Huma ffukaw fuq il-perjodi ta’ wara l-gwerra (jew l-hekk imsejħa “sorties de guerre” bil-Franċiż) u mhux fuq iż-żminijiet tal-gwerra, li jippermettu qafas aktar flessibbli biex jiġu interpretati l-avvenimenti u l-proċessi, kif spjegat Rousso: “Meta taħdem fuq perjodu ta’ gwerra għandek kronoloġija pjuttost stretta, meta taħdem fuq perjodu ta’ wara l-gwerra taf fejn tibda [iżda] mhux eżattament fejn tispiċċa.” Perjodi ta’ wara l-gwerra — xi storja oħra, bħal Tony Judt, studjat diġà qabel, iżda fil-każ tiegħu ffoka fuq 1945 biss — imbagħad issir aktar minn punti ta’ bidla: perjodu postwar huwa żmien meta jiġu stabbiliti affarijiet ġodda li joħolqu l-kundizzjonijiet għal epoka ġdida fl-istorja.

1989, il-bidu ta’ era ġdida?

Jekk il-Gwerra Bierda kienet tabilħaqq gwerra, irrispettivament minn kemm kienet differenti gwerra meta mqabbla mal-Ewwel u t-Tieni Gwerra Dinjija, u jekk is-snin 1989–1 991 jimmarkaw it-tmiem tal-Gwerra Bierda, għaliex ma jħarsux lejn il-perjodu ta’ wara l-1989 bħala perjodu ta’ wara l-gwerra? Rousso spjega kemm kien interessanti dan l-eżerċizzju, pereżempju meta l-istoriku John Hportable, wieħed mill-awturi tal-ktieb, japplika l-kunċett ta’ “demobilizzazzjoni tal-imħuħ”, li huwa oriġinarjament ħoloq biex jiddeskrivi l-mentalitajiet ta’ wara l-WWI, għall-perjodu ta’ wara l-1989.

Conway insistiet dwar kif il-fatt li wieħed iħares lejn is-snin ta’ wara l-1 989 bħala perjodu ta’ wara t-twar jgħin biex jagħtihom is-sinifikat reali tagħhom. L-1989 ċertament ma kinitx “it-tmiem tal-istorja” kif xi wħud argumentaw fil-bidu tas-snin 1990, ma kinitx xi ħaġa li seħħet hemmhekk fl-Ewropa Ċentrali u tal-Lvant peress li n-nies fl-Ewropa tal-Punent fil-biċċa l-kbira qisuha f’dak iż-żmien. Kien mument formattiv għall-Ewropa kollha, ukoll u forsi b’mod partikolari għall-Punent. U forsi, Conway argumentat, il-bidu ta’ era ġdida kkaratterizzata miċ-ċentralità l-ġdida ta’ Ġermanja (magħquda mill-ġdid), l-istabbiliment (mill-ġdid) ta’ sensiela sħiħa ta’ stati nazzjon indipendenti, il-ħolqien ta’ definizzjoni kapitalista tal-Ewropa, u l-marġinalizzazzjoni tar-Russja fil-politika Ewropea. Il-perjodu ta’ wara l-1989 jista’ jitqies bħala era partikolari fl-Istorja Ewropea, li forsi tintemm bil-Brexit?

L-istorjan u l-Preżent

Karatteristika impressjonanti tal-ktieb li ispirat dan id-dibattitu hija l-approċċ rigressiv tiegħu għat-tliet perjodi ta’ wara l-gwerra inkwistjoni, kif jindika s-sottotitolu “Kitba tal-istorja b’lura”. Dan l-approċċ mhuwiex wieħed ġdid, kif fakkar Rousso, ġej mill-istoriku Franċiż Marc Bloch li jispjega kif l-istoriku bħala individwu li jgħix fil-preżent inevitabbilment għandu perspettiva anakronistika dwar il-passat li jistudja. It-teħid tal-passat preżenti jew l-aktar reċenti bħala punt tat-tluq, kif għamlu l-awturi tal-Posta tal-Perjodi tal-Ewropa, jgħin biex jiġu evitati approċċi teleoloġiċi u fehmiet lineari: it-treġġigħ lura tal-ordni jikkontesta l-kawżalitajiet, kif spjegat Patel, u joħroġ mistoqsijiet ġodda.

Il-kwistjoni tal-konnessjoni bejn il-passat u l-preżent illum għandha tifsira ġdida, qalet Petġ, f’pajjiżha stess l-Ungerija iżda f’oħrajn ukoll. F’kuntest ta’ “gwerra mnemonika”, il-pożizzjonalità tar-riċerkatur hija mhedda minn stat intervenzjonist li skont it-talba ta’ ritorn għall-fatti beħsiebu jiddefinixxi mill-ġdid x’inhuma l-istudji umanistiċi, ix-xjenzi soċjali u l-istorja. Dak li hemm fin-nofs għall-istoriċi u l-akkademiċi inġenerali, wissa Petġ, huwa l-futur tax-xjenza.

Dwar l-Ewropa

F’dan il-kuntest, liema perspettiva Ewropea dwar l-istorja, u b’mod partikolari dwar il-perjodu ta’ wara l-1989, hija xierqa u adegwata llum? Skont Conway, l-Unjoni Ewropea qed titħabat biex ikollha storja storikament infurmata dwar il-preżent tagħha, minħabba li b’xi mod hija priġunier ta’ narrattiva li għandha l-għeruq tagħha fil-passat tas-seklu 20. B’mod li spjega, huwa aktar produttiv li nħarsu lejn l-istorja tal-Ewropa tas-seklu 19 biex nifhmu x’ġara wara l-1989 u kif dan wassal għal dak li qed tesperjenza l-Ewropa llum.  Jistgħu jsiru analogi bejn il-perjodu 1848–1870 u dak ta’ wara l-1989, bħall-multiplikazzjoni ta’ stati nazzjonali (ġodda).

Għal Petġ, il-kwistjoni ewlenija hija waħda ta’ leġittimità meta wieħed jitkellem dwar perspettiva Ewropea dwar l-istorja. L-adozzjoni ta’ perspettiva bħal din tirrikjedi r-rinunzja tal-pożizzjoni ta’ “għawwiema mdawwra” u l-użu tal-awtokritika; meta jitqiesu alternattivi, ommissjonijiet u vuċijiet oħra li ma tqisux s’issa, jistaqsi kif qed isiru ċerti mistoqsijiet, jew ma sarux, abbażi ta’ liema tip ta’ aspirazzjonijiet. Din il-kwistjoni ta’ leġittimità hija partikolarment kruċjali fi żmien meta tiġi kkontestata minn fehim ġdid tat-tifsira tal-Ewropa u tal-unità Ewropea.

Kif enfasizzat Rousso, illum, pereżempju, wieħed ma jistax jikteb aktar dwar l-istorja tal-Ewropa bħala l-istorja ta’ utopja politika, bħala moviment li jmur għal xi tip ta’ progress, ibbażat l-aktar madwar il-perjodu ta’ wara l-1945 fuq il-premessa li l-Ewropa nbniet biex tiġi evitata l-gwerra. Ħarsa lura lejn l-istorja tal-integrazzjoni Ewropea tista’ tgħin biex tiġi evitata dik in-nassa: sal-aħħar tas-snin sebgħin, fil-bidu tas-snin tmenin, il-Komunità Ewropea ta’ dawk il-jiem kienet biss waħda mill-ħafna għażliet politiċi, u waħda pjuttost improbabbli, kif spjegat Patel: “parteċipant tard fl-istadju tal-kooperazzjoni internazzjonali” fil-fatt. Għalhekk ma kienx fattur deċiżiv biex tinkiseb il-paċi fl-Ewropa: ir-riżoluzzjoni ta’ wara l-gwerra tlestiet fil-biċċa l-kbira saż-żmien meta bdiet l-integrazzjoni Ewropea. Il-Komunità Ewropea pjuttost kellha rwol ewlieni b’effetti perċettibbli f’termini ta’ paċi soċjali aktar tard, fis-snin sebgħin u tmenin b’mod partikolari mat-tkabbir tan-Nofsinhar, u b’hekk ħolqot forom ta’ tranżizzjoni għad-demokrazija.

Il-kelliema kollha rrikonoxxew li qed ngħixu fi żminijiet diffiċli, qed niffaċċjaw realtajiet ġodda, ċertament qed jiddestabbilizzaw dawk jekk tħares lejn id-diskors dwar l-Ewropa u lejn il-proġett ta’ integrazzjoni Ewropea nnifsu. Bħala professjonisti u akkademiċi tal-mużewijiet li jittrattaw l-istorja Ewropea kontemporanja u jaħdmu biex inkunu “Ewropizzati” dwar il-passat, ninsabu kemxejn lura, u qed ngħixu f’passat reċenti ta’ 10 sena ilu aktar mill-preżent tal-lum? Kif nistgħu nitkellmu ma’ persuni li tilfu l-mod kif jifhmu l-Ewropa u b’hekk narawha daqshekk, bħala realtà li qed teqred?

Id-diskussjoni wriet li, jekk wieħed jista’ jargumenta li s-snin ta’ wara l-1 989 fl-Ewropa jiffurmaw perjodu storiku distint bil-karatteristiċi tiegħu stess, issa għadda, u li la huwa biżżejjed u lanqas xieraq li wieħed jipprova jaħseb dwar l-Ewropa tas-seklu 21 f’termini analogi, bħala sempliċiment kapitolu ġdid fl-istess ktieb tal-iskola, aktar milli ktieb tal-iskola ġdid sħiħ.

Id-dibattitu vivaċi li sar f’Dar l-Istorja Ewropea qajjem mistoqsija ġdida li għadha miftuħa għad-diskussjoni: Illum ninsabu f’perjodu ta’ qabel il-gwerra, jew f’perjodu ta’ wara l-gwerra? Ninsabu saħansitra f’perjodu ta’ gwerra?