Dikjarazzjoni ta’ ċaħda ta’ responsabbiltà
Din hija traduzzjoni awtomatika pprovduta mis-servizz tal-eTranslation tal-Kummissjoni Ewropea biex tgħinek tifhem din il-paġna. Jekk jogħġbok aqra l-kundizzjonijiet tal-użu.
Fis-600 anniversarju mill-ħolqien tad-Digriet dwar il-Firma tar-Rom tal-Lussemburgu, Dar l-Istorja Ewropea rċeviet replika tad-Digriet f’ċerimonja ta’ trasferiment. Din ġiet ippreżentata minn Tímea Junghaus, Direttur Eżekuttiv tal-Istitut Ewropew għall-Arti u l-Kultura tar-Rom u minn Peter Pollák MPE.
Id-digriet kien ordni espliċita li permezz tagħha l-monarka, ir-Re u l-Imperatur Ruman Sqalb Sigismund tal-Lussemburgu, ta struzzjonijiet lill-uffiċjali tar-renju, il-bliet u l-militar biex jipproteġu l-gruppi Rom li jippreżentaw l-ittra minn kull tip ta’ vjolenza. Dan inħoloq fl-1423 u nħareġ lil Gypsy Laszlo Voivoda u lill-poplu tiegħu, fi Spiš, is-Slovakkja. Id-digriet kien ibbażat fuq “ittri ta’ privileġġ” preċedenti, li x’aktarx joriġinaw mill-Ungerija.
Id-digriet oriġinali jinħażen mill-Arkivji Nazzjonali tal-Ungerija. L-organizzazzjoni ġentilment ipprovdiet it-traduzzjoni tat-test aktar’ il quddiem.
Iċ-ċerimonja saret bħala parti mill-Ġimgħa tar-Rom 2023, bit-tema “żvela l-passat tagħna biex nirreklamaw il-futur tagħna”, li tesplora kif l-istorja taffettwa s-sitwazzjoni attwali tar-Rom fl-Ewropa. Din kienet segwita minn prestazzjoni ta’ kitarra individwali minn Máté Palásti.
Fl-ewwel waħda minn sensiela ta’ diskorsi minn rappreżentanti mill-istituzzjonijiet tal-UE, Peter Pollák MEP innota li r-Rom huma l-akbar minoranza etnika fl-Ewropa, u għarfien u fehim akbar tal-istorja tar-Rom huma vitali, minħabba li “jekk ma nafux l-istorja tagħna, ma nafux id-destin tagħna”.
Il-Viċi President tal-Parlament Ewropew Othmar Karras kompla li d-Digriet kien eżempju bikri ta’ solidarjetà fl-Ewropa, u kkwota lil Cicero biex jirrimarka li “l-istorja hija għalliem tal-ħajja”.
Il-Viċi President tal-Kummissjoni Ewropea għar-Relazzjonijiet Interistituzzjonali Maroš Šefčovič issuġġerixxa li d-Digriet kien simili għal dokument tal-ivvjaġġar jew permess ta’ residenza, li ppermetta lid-detenturi jivvjaġġaw liberament bejn il-pajjiżi Ewropej.
Il-Viċi President tal-Kummissjoni Ewropea għall-Valuri u t-Trasparenza Věra Jourová enfasizzat is-sitwazzjoni mwiegħra tar-Rom fil-kamp ta’ konċentrament tal-Lety fir-reġjun tal-Bohemia tan-Nofsinhar taċ-Ċekoslovakkja matul it-Tieni Gwerra Dinjija. Il-Kummissarju Jourová ddeskriviet l-isfidi fil-bini tas-sit tal-wirt li jmiss fil-post tal-kamp, biex tirrikonoxxi u tikkommemora t-tbatija u t-telf tal-poplu Romani.
Il-MEP Lívia Járóka żviluppa dan il-punt billi nnota li wara li esperjenzaw seklu ta’ tbatija, ir-Rom għandhom iħarsu lejn seklu ta’ xemx, filwaqt li jenfasizzaw is-suċċessi ta’ figuri pubbliċi b’għeruq Rom, bħall-boxer Tyson Fury u l-futbol Zlatan Ibrahimović.
Il-President tal-Kumitat għall-Kultura u l-Edukazzjoni tal-Parlament Ewropew Sabine Verheyen MEP irrimarka li Dar l-Istorja Ewropea kienet post xieraq għad-Digriet tar-replika li għandu jingħata b’donazzjoni minħabba l-perspettiva storika tagħha tal-kontinent tal-Ewropa. Il-membru tal-PE Romeo Franz ta l-kummenti tal-ftuħ tiegħu f’Sinte Romani, filwaqt li osserva li hemm aktar minn 200 djalett Romani fl-Ewropa.
Direttur ta’ Dar l-Istorja Ewropea Dr. Constanze Itzel għamel użu mid-diversi diskorsi, u qabel li bħalissa l-istorja tar-Rom hija sottorappreżentata, u l-artefatti relatati mal-istorja tar-Rom huma diffiċli biex jinstabu fil-kollezzjonijiet tal-mużewijiet. Bħala tali, Dar l-Istorja Ewropea nediet azzjoni ta’ riċerka fl-2022 maċ-Ċentru Romane Rodimata għar-Riċerka Kulturali u Soċjali fir-Rumanija u kkollaborat ma’ riċerkaturi u organizzazzjonijiet bħall-Programm tar-Rom fiċ-Ċentru FXB għas-Saħħa u d-Drittijiet tal-Bniedem fl-Università ta’ Harvard, u l-Grupp ta’ Nisa Armati minn Sterilizzazzjoni Furzata fir-Repubblika Ċeka. L-enfasi kienet li jinkisbu oġġetti u għarfien espert dwar suġġetti importanti, bħad-diskriminazzjoni u s-segregazzjoni tar-Rom wara t-Tieni Gwerra Dinjija, kif ukoll l-għoti tas-setgħa u l-awtoespressjoni tar-Rom. Bħala riżultat ta’ din ir-riċerka, Dar l-Istorja Ewropea se taġġorna l-wirja permanenti tal-mużew tagħha sabiex tinkludi aktar storja tar-Rom fid-displejs.
Fil-qosor, Dr Itzel osserva li dak id-Digriet tas-seklu 15 huwa sinjal pożittiv ta’ rispetti tal-istorja Ewropea: li xi mexxejja u awtoritajiet fil-passat kienu qed jaġixxu b’mod responsabbli lejn il-persuni Rom, u ħadu miżuri biex jipproteġuha. Dan huwa kemm inkoraġġiment kif ukoll sejħa għal azzjoni għal-lum.
Sigismund, by the grace of God, ever majestic King of the Romans, and King of Hungary, Bohemia, Dalmatia, Croatia, etc., to all our faithful, nobles, soldiers, castle-wardens, officers, customs officers, free cities, field-towns, and their magistrates, who are in our country and under our rule and hold office, greetings with love. Our heroes, Lazlo, the Voivoda of the Gypsies, in person, and others belonging to him, have come before our presence, and have presented to us here in Spiš, before our presence, very humble petitions, with entreaties and supplications that we may be worthy to grant them our more abundant mercy. Therefore, inspired by their supplications, we have arranged for the granting of liberty to them, that whenever this Viscount Lazarus and his people may come to our said dominions, that is to say, to the towns and cities, then by this present charter we strongly command and enjoin your allegiance that you shall assist and protect this Lazlo Voivoda and the Gypsies subject to him without any hindrance or molestation, and that you shall protect him from all hindrance and damage. And if there should be any quarrel or dispute between them on the part of any one, you shall have no right, nor any one of you, to judge and condemn, but only the Voivoda of that Laszlo. And we command you always to return this charter, after reading it, to the person who presents it.
