L-iskart bħala riżorsa

Matul il-perjodu tas-soċjaliżmu tal-istat, segwit mid-deindustrijalizzazzjoni tas-snin 1990, il-manifattura ta’ oġġetti tad-dar jew dekorattivi fuq in-naħa l-oħra kienet saret industrija impressjonanti fiha nnifisha fuq il-post tax-xogħol ta’ Reșița. Dawn l-oġġetti kienu msejħa “DIY” mir-residenti lokali, li l-parti l-kbira tagħhom kienu jaħdmu jew fl-impjant tal-azzar jew fl-impjant tal-inġinerija.

Mariana, li qabel kienet għalliema, kienet se titlob lil żewġha, tekniku fl-impjant tal-azzar, biex jagħmel ċerti oġġetti li kellha bżonn jew li riedet li jew ma setgħux jinkisbu jew kienu għaljin wisq. Kien ukoll sorpriż lill-familja tiegħu b’rigali tad-disinn tiegħu stess aktar milli b’imitazzjonijiet ta’ oġġetti prodotti bil-massa. Hija tfakkar fil-kompetizzjoni għall-aħjar oġġetti “DIY”, li spiss isiru sors ta’ interess bejn il-familji.

Id-drappijiet u l-ħwejjeġ għandhom impatt fuq l-ambjent matul iċ-ċiklu tal-ħajja tagħhom. Il-film jitkellem dwar l-impatt ambjentali tal-industrija tal-moda mgħaġġla: kif il-materjal miġbur mill-għalqa tal-qoton jgħaddi miċ-ċiklu tal-manifattura, kif it-tqaxxir tal-konsum żejjed jagħmel lin-nies iġibu lura d-dar aktar ħwejjeġ mill-ħwienet tal-bejgħ bl-imnut milli jista’ jkollhom bżonn fil-ħajja tagħhom, li se jivvjaġġaw lejn maħżen u spiss jispiċċaw bħala skart mill-miżbla. X’se jiġri wara? L-intervisti jgħinu biex jinftiehmu l-opportunitajiet tal-użu mill-ġdid tal-materjal għall-iskart tat-tessuti mill-manifattura u jiddiskutu d-disinn sostenibbli, is-soluzzjonijiet u l-valuri intelliġenti. Fl-intervisti, il-kummentarji tal-esperti jingħataw minn etnologu, disinjatur u awtur ta’ ideat “trash-to-trends”. L-ambjent tal-installazzjoni użat fil-film inħoloq mal-istudenti tal-iskola fil-Gallerija tal-Parteċipazzjoni/DIY tal-mużew, fejn iż-żgħażagħ analizzaw x’inhi impronta ekoloġika, katina tal-provvista, immaniġġjar sostenibbli tal-iskart u l-istrateġija l-ġdida possibbli tat-tessuti għall-Ewropa.

B’ispirazzjoni mill-bliet Skandinavi, Peter Verblač poġġa stands tal-ħwejjeġ fuq għadd ta’ toroq f’Celje b’sinjal li jgħid “Mill-wardrobe sat-triq”, u stieden lin-nies iġibu l-ħwejjeġ li ma għadhomx jeħtieġu u jieħdu dak li jixtiequ. Dan l-iskambju pubbliku fisser li n-nies setgħu jkollhom ħwejjeġ xierqa anke jekk ma setgħux jixtruhom; kull min huwa mħasseb dwar il-kwistjonijiet ambjentali involuti f’ilbies ġdid jista’ jiskambja l-ħwejjeġ qodma tiegħu; u kull min sempliċement xtaq oġġett ġdid ta’ lbies jista’ jiġi u jiġbor xi ħaġa. Il-filmat juri kif inħolqot l-inizjattiva ta’ skambju fit-toroq u kif din ġiet riċevuta mill-poplu ta’ Celje.

Fis-sajf tal-1990, Mutoid Waste Company, grupp ta’ skulturi u artisti mwaqqfa minn Joe Rush u Robin Cooke fid-distrett ta’ Shepherd Bush ta’ Londra, okkupat barriera abbandunata fil-periferija ta’ Santarcangelo di Romagna (Rimini, Emilia Romagna, l-Italja). Minn dak iż-żmien’ l hawn, Mutonia (hekk kif irreferew għall-ispazju tal-għajxien u tax-xogħol tagħhom) kienet komunità ta’ kreattivi li jipproduċu l-arti minn materjali industrijali tal-iskart. Mutonia ġie rikonoxxut mill-awtoritajiet Taljani bħala “park artistiku” u r-residenti tiegħu spiss jilqgħu viżitaturi minn madwar l-Ewropa kollha, li jiġu biex jiżżewġu bil-kreattività u l-impenn tagħhom. F’Mutonia, il-materjal tal-iskart isir l-ispirazzjoni għal proġett li fih il-komunità tiġbor il-kreattività tagħha għall-benefiċċju tal-familja Mutoid kif ukoll tar-residenti ta’ żoni ġirien, li spiss jorganizzaw avvenimenti biex jiċċelebraw il-kreazzjonijiet tagħhom.

Il-membri ta’ din il-komunità jħossu rabta qawwija mal-istruttura ekonomika u soċjali storika rurali tal-poplu ta’ Santarcangelo, li ċertament kienu jafu wkoll kif jivvalutaw l-iskart, li huma qiesu bħala opportunità biex itejbu mhux biss il-ħiliet tekniċi tagħhom iżda wkoll il-kwalità tal-ħajja tagħhom. Għal din ir-raġuni, il-Mużew Ettore Guatelli, li jinsab fl-istess reġjun, madwar 200 km fil-Majjistral ta’ Mutonia, dejjem ikkunsidra x-xogħol ta’ din il-komunità ta’ artisti bħala kompatibbli ma’ dak ta’ Ettore u ta’ dawk li abbozzaw mill-ġdid l-artefatti fil-kollezzjoni tiegħu.

Il-protagonist ta’ din l-istorja huwa Kagnedjatou Joachim Silue, artist imwieled f’Abidjan (il-Kosta tal-Avorju) li ilu jgħix fl-Italja għal dawn l-aħħar tletin sena. Il-kreazzjonijiet tiegħu għandhom l-għeruq tagħhom fl-osservazzjoni, ir-rispett u l- “interpretazzjoni” artistika tal- “personalitajiet” ta’ oġġetti li jinsabu madwar it-toroq tal-belt li huwa jdur u li fil-forom traskurati tagħhom huwa jara l-potenzjal li jagħti lezzjonijiet traskurati bl-istess mod li huma importanti għall-umanità.

Fis-sajf tal-2021, Joachim żar il-Mużew Ettore Guatelli għall-ewwel darba biex jieħu sehem fil-wirja “Visioni dall’ Infra-ordinario, TTT Tempo Terra Trame di vita”. Huwa ħass affinità immedjata għax-xogħol ta’ Ettore, minħabba l-enfasi ta’ dan tal-aħħar fuq persuni u komunitajiet marġinali, ta’ klassi aktar baxxa u mkebbsa, li minnhom it-tnejn raw li setgħu jisiltu tagħlimiet — lezzjonijiet għas-soċjetajiet tagħna li, li saru sinjuri permezz tal-industrijalizzazzjoni, qed jikbru aktar foqra f’termini tal-kapaċità tagħhom għal ħolqien awtonomu.

It-talent u l-prosperità teknika ta’ Joachim jagħtu vuċi lill-oġġetti abbandunati, u jittrasformawhom f’pontijiet li jippermettulna naċċessaw riżorsi mid-dinjiet li bilkemm nistgħu noħorġu, u jqarrbuna lejn l-għerf tan-nies li bilkemm nirrikonoxxu.

Il-Mużew ta’ Guatelli jirrakkonta storja permezz ta’ oġġetti rranġati bir-reqqa li jkollhom ħitan u soqfa. Il-wirja hija l-frott ta’ madwar 60 sena ta’ ġbir u aġġornament kostanti minn għalliem tal-iskola primarja mill-Provinċja ta’ Parma: Ettore Guatelli. Bejn wieħed u ieħor fis-snin 1950, Guatelli beda jesplora l-imħażen tal-kollezzjonisti fl-Ilmijiet. Għall-ewwel, mar sempliċiment biex jibbrawżja, iżda mbagħad biex ibigħ u aktar tard biex isalva għamara, oġġetti u għodod minn djar tal-irziezet u workshops tal-artiġjani — oġġetti li, f’dawk is-snin, kienu qed jintilfu għall-modernizzazzjoni. L-oġġetti li rkupra u wera ma kinux biċċiet rari jew prezzjużi kif wieħed jista’ jsib f’ħafna mużewijiet tradizzjonali, iżda oġġetti ta’ kuljum li, sal-lum, għadhom iġorru t-traċċi tan-nies li użawhom kuljum, reġgħu tawhom u ħelsuhom sakemm saru estensjonijiet tagħhom infushom. Il-Mużew ta’ Guatelli għalhekk juri oġġetti robusti u disinn mill-ġdid spontanju. Din l-istorja, li ngħatat il-ħajja mill-ilħna ta’ wħud minn dawk li huma l-eqreb tiegħu li issa jagħtu żjarat fil-mużew, mhijiex waħda ta’ nostalġija; pjuttost, u b’mod partikolari fid-dawl tal-vokazzjoni ekoloġika tal-mużew, huwa jgħid dwar ix-xewqa li l-memorja u l-kreattività jinġiebu fid-dinja moderna.

“Samoróbki” huma oġġetti magħmula mill-bdiewa għall-użu fl-azjenda agrikola “”. Dawn l-oġġetti jinkorporaw elementi ta’ oġġetti mkagħbra, għodod jew makkinarju. Huma jerġgħu jintroduċu l-oġġetti danneġġati jew il-komponenti tagħhom lura fiċ-ċirkolazzjoni. Fil-kampanja, il-kreattività tal-inġinerija u teknika kienet ħila mfittxija ħafna, speċjalment peress li l-kultura tal-kampanja Pollakka fis-seklu 19 u l-ewwel nofs tas-seklu 20 kienet ibbażata fuq l-idea ta’ awtosuffiċjenza. Il-punti magħmula d-dar issa huma rispons għall-isfidi ekoloġiċi kontemporanji u kontribut importanti għad-diskussjoni dwar oġġetti tat- “tieni użu”, li huwa ta’ importanza kbira għalina lkoll f’dan il-mument storiku.

Il-vuċi li nisimgħu hija dik tal-artist Michelangelo Pistoletto, li tikkunsidra mill-ġdid il-materjali mormija u l-oġġetti inutli — li nħolqu biex jiġu mormija — u li tgħid kif jerġa’ jużahom.

Ispirati mill-mod kif in-natura tipproċessa l-iskart organiku u naturali, l-artisti jistgħu jipproċessaw u jirriġeneraw materjali ordinarji, billi jittrasformawhom f’element nobbli ta’ xogħol tal-arti.

Huwa opportunità li wieħed jara xi ħaġa sorprendenti fil-materjalità ordinarja iżda wkoll li wieħed jara x’tista’ tagħmel l-arti u x’għandha tgħid fir-rigward tal-kriżi attwali tal-iskart.