Wykorzystanie odpadów w charakterze zasobów

W okresie państwa socjalistycznego, po którym w latach 90. nastąpiła deindustrializacja, uboczna produkcja artykułów gospodarstwa domowego lub artykułów dekoracyjnych w takich zakładach jak Reșița imponująco się rozrosła. Okoliczni mieszkańcy, z których większość pracowała albo w stalowni, albo w zakładzie maszynowym, mówiła o tych przedmiotach „samoróbki”.

Mariana, była nauczycielka, prosiła męża – technika w stalowni, o przedmioty, których potrzebowała lub które chciała mieć, a były albo nieosiągalne, albo zbyt drogie. On sam zaskakiwał też rodzinę prezentami własnego projektu, nieimitujących przedmiotów produkowanych masowo. Mariana wspomina konkurs na najlepsze samoróbki, często będące powodem do zazdrości między rodzinami.

Tkaniny i ubrania wpływają na środowisko przez cały cykl ich życia. Film mówi o wpływie branży szybkiej mody na środowisko: sposób, w jaki materiał zbierany z pola bawełny przechodzi przez cykl produkcyjny, w jaki sposób fala nadmiernego zużycia sprawia, że ludzie przywożą do domu więcej ubrań z sklepów detalicznych niż kiedykolwiek mogą potrzebować w swoim cyklu życia, które będą trafiać do magazynu i często trafiają jako odpady na składowiskach. Co będzie dalej? Wywiady pomagają zrozumieć możliwości ponownego wykorzystania odpadów tekstylnych z produkcji i omawiają zrównoważone projektowanie, inteligentne rozwiązania i wartości. Eksperckich komentarzy w wywiadach udzielają etnolog, projektant i twórca pomysłów typu „trash-to-trend”. Środowisko instalacji wykorzystane w filmie zostało stworzone wspólnie z uczniami w muzealnej Sali Uczestnictwa i Galerii DIY, gdzie młodzi ludzie analizowali, czym jest ślad ekologiczny, łańcuch dostaw, zrównoważone postępowanie z odpadami i możliwa nowa strategia tekstylna dla Europy.

Czerpiąc inspirację z miast skandynawskich, Peter Verblač rozstawił na wielu ulicach w Celje stoiska z ubraniami pod hasłem „Z szafy na ulicę”, zachęcając w ten sposób ludzi do przynoszenia zbędnych ubrań i zabierania rzeczy, które chcą. Taka publiczna wymiana pozwoliła ludziom zdobyć odpowiednie ubrania, nawet jeśli nie mogli ich kupić; każda osoba, której nie są obojętne problemy środowiskowe związane z nową odzieżą, mogła wymienić swoje stare ubrania, a każdy, kto po prostu chciał zdobyć do swojej szafy coś nowego, mógł przyjść i coś dla siebie wybrać. Na filmie przedstawiono, jak doszło do tej inicjatywy wymiany ulicznej i jaki był jej odbiór wśród mieszańców Celje.

Latem 1990 r. Mutoid Waste Company, grupa rzeźbiarzy i performerów założona przez Joe Rusha i Robina Cooke’a w londyńskiej dzielnicy Shepherd Bush, zajęła opuszczony kamieniołom na obrzeżach Santarcangelo di Romagna (Rimini, Emilia Romagna, Włochy). Od tamtego czasu Mutonia (jak zaczęli nazywać swoją przestrzeń do życia i pracy) jest społecznością twórców tworzących sztukę z odpadów przemysłowych. Mutonia została uznana przez włoskie władze za „park artystyczny”, a jej mieszkańcy często goszczą ludzi z całej Europy, którzy przyjeżdżają podziwiać ich kreatywność i zaangażowanie. W Mutonii odpady zainspirowały przedsięwzięcie, w którym cała społeczność łączy swoją kreatywność z pożytkiem dla rodziny Mutoidów i dla sąsiadów, którzy często organizują wspólne wydarzenia, aby świętować powstanie ich dzieł.

Członkowie tej społeczności czują silny związek z historyczną wiejską strukturą gospodarczą i społeczną mieszkańców Santarcangelo, którzy z pewnością wiedzieli również, jak cenić odpady, które służyły nie tylko doskonaleniu umiejętności technicznych, ale także podnoszeniu jakości życia. Z tego powodu Muzeum Ettore Guatelli, znajdujące się w tym samym regionie, około 200 km na północny zachód od Mutonii, zawsze uważało pracę tej społeczności artystów za zgodną z pracą Ettore i tych, którzy odtwarzają artefakty z jego kolekcji.

Bohaterem tej historii jest Kagnedjatou Joachim Silue, artysta urodzony w Abidżanie (Wybrzeże Kości Słoniowej), który od trzech dekad mieszka we Włoszech. Jego kreacje są zakorzenione w obserwacji, szacunku i artystycznej interpretacji „osobowości” przedmiotów znalezionych na ulicach miast, które przemierza. Przez ich zaniedbane formy przypomina ludzkości ważne, a równie zaniedbane tematy.

Latem 2021 roku Joachim po raz pierwszy odwiedził Muzeum Ettore Guatelli, aby wziąć udział w wystawie „Visioni dall’Infra-ordinario, TTT Tempo Terra Trame di vita”. Poczuł natychmiastowe powinowactwo z pracą Ettore, który skupiał się na marginalizowanych, niższych klasach i pogardzanych ludziach i społecznościach. Obaj wiedzieli, że można stąd wyciągać wnioski – lekcje dla naszych społeczeństw, które bogacąc się dzięki industrializacji, ubożeją pod względem zdolności do autonomicznego tworzenia.

Talent i umiejętności techniczne Joachima dają porzuconym przedmiotom głos. Stają się one dla nas mostami do zasobów ze światów, które ledwo potrafimy dostrzec. Przybliżają nas do mądrości ludzi, których ledwo potrafimy rozpoznać.

Muzeum Guatelli opowiada historię poprzez starannie zaaranżowane przedmioty wyeksponowane na ścianach i sufitach. Wystawa jest owocem około 60 lat zbierania i ciągłego aktualizowania przez nauczyciela szkoły podstawowej z prowincji Parma: Ettore Guatelli. Około roku 1950 Guatelli zaczął eksplorować magazyny firm odbierających odpady w Apeninach. Początkowo poszł po prostu do przeglądania, a następnie do sprzedaży, a następnie do ratownictwa mebli, przedmiotów i narzędzi z gospodarstw rolnych i warsztatów rzemieślniczych – rzeczy, które w tych latach zostały utracone na modernizację. Przedmioty, które odzyskał i pokazał na wystawie, nie były rzadkimi lub cennymi dziełami, jakie można znaleźć w wielu tradycyjnych muzeach, lecz przedmiotami codziennego użytku, które do dziś noszą ślady ludzi, którzy używali ich codziennie, przerabiali je i zużywali, aż stały się przedłużeniem ich samych. Muzeum Guatellego prezentuje zatem solidne przedmioty i spontaniczny re-design. Historia ta, zrealizowana przez głosy niektórych z najbliższych muzeum, którzy teraz zwiedzają muzeum, nie jest jedną z nostalgii; wręcz przeciwnie, a w szczególności z uwagi na zielony charakter muzeum, świadczy on o chęci wprowadzenia pamięci i kreatywności do współczesnego świata.

„»Samoróbki« to przedmioty produkowane przez rolników do użytku w gospodarstwie”. Są to przedmioty wykorzystujące elementy zużytych innych przedmiotów, narzędzi lub maszyn. Ponownie wprowadzają uszkodzone przedmioty lub ich części składowe do obiegu. Na obszarach wiejskich twórczość inżynieryjna i techniczna była bardzo poszukiwana dzięki umiejętnościom, tym bardziej że kultura polskiej wsi w XIX w. i w pierwszej połowie XX wieku opierała się na idei samowystarczalności. Artykuły wytworzone w domu są obecnie odpowiedzią na współczesne wyzwania ekologiczne i ważnym wkładem w dyskusję na temat przedmiotów „drugiego użytku”, co ma ogromne znaczenie dla nas wszystkich w tej historycznej chwili.

Słyszymy głos artysty Michelangela Pistoletto, który świeżym okiem patrzy na wyrzucane materiały i bezużyteczne przedmioty – wyprodukowane po to, aby zostać odpadami – i opowiada o tym, w jaki sposób ponownie je wykorzystuje.

Zainspirowani sposobami, w jaki przyroda radzi sobie z odpadami organicznymi, artyści mogą przetwarzać i regenerować najzwyklejsze materiały i przekształcać je w szlachetne elementy dzieła sztuki.

To doskonała okazja, by zobaczyć coś zaskakującego w zwykłym materiale, a jednocześnie podziwiać, jak sztuka może wykorzystywać śmieci i reagować na zalew odpadów.