Τα απόβλητα ως πόρος

Κατά την περίοδο του κρατικού σοσιαλισμού, ακολουθούμενη από την αποβιομηχάνιση της δεκαετίας του’ 1990, η κατασκευή οικιακών ή διακοσμητικών ειδών από την άλλη πλευρά είχε καταστεί εντυπωσιακή βιομηχανία στον χώρο εργασίας της Reșița. Τα αντικείμενα αυτά αποκαλούνται «DIY» από τους κατοίκους της περιοχής, οι περισσότεροι από τους οποίους εργάζονταν είτε στη χαλυβουργία είτε στη μονάδα μηχανικού.

Η Mariana, πρώην δασκάλα, θα ζητήσει από τον σύζυγό της, έναν τεχνικό στο χαλυβουργείο, να κατασκευάσει ορισμένα αντικείμενα που χρειαζόταν ή επιθυμούσε και τα οποία είτε δεν μπορούσαν να βρεθούν είτε ήταν υπερβολικά ακριβά. Θα εκπλήρωνε επίσης την οικογένειά του με δώρα του δικού του σχεδίου και όχι με απομιμήσεις αντικειμένων μαζικής παραγωγής. Υπενθυμίζει τον ανταγωνισμό για τα καλύτερα είδη «DIY», τα οποία συχνά θα αποτελούσαν πηγή ενόχλησης μεταξύ οικογενειών.

Τα υφάσματα και τα ρούχα επηρεάζουν το περιβάλλον καθ’ όλη τη διάρκεια του κύκλου ζωής τους. Η ταινία αναφέρεται στις περιβαλλοντικές επιπτώσεις της βιομηχανίας της γρήγορης μόδας: ο τρόπος με τον οποίο το υλικό που συλλέγεται από το βαμβακερό αγρό περνά τον κύκλο παραγωγής, ο τρόπος με τον οποίο η υπερβολική κατανάλωση επιτρέπει στους ανθρώπους να μεταφέρουν στο σπίτι περισσότερα ρούχα από τα καταστήματα λιανικής πώλησης απ’ ό,τι θα μπορούσαν ποτέ να χρειαστούν κατά τη διάρκεια της ζωής τους, τα οποία θα ταξιδεύουν σε αποθήκη και συχνά θα καταλήγουν ως απόβλητα από χώρους υγειονομικής ταφής. Τι θα επακολουθήσει; Οι συνεντεύξεις βοηθούν στην κατανόηση των ευκαιριών επαναχρησιμοποίησης υλικών για απόβλητα κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων από την κατασκευή και συζητούν τον βιώσιμο σχεδιασμό, τις έξυπνες λύσεις και τις αξίες. Στις συνεντεύξεις, εξειδικευμένα σχόλια δίνονται από έναν εθνολόγο, έναν σχεδιαστή και έναν δημιουργό ιδεών «τράσης-τάσης». Το περιβάλλον εγκατάστασης που χρησιμοποιείται στην ταινία δημιουργήθηκε με μαθητές σχολείων στην Αίθουσα Συμμετοχής του μουσείου/αίθουσα DIY, όπου οι νέοι ανέλυσαν τι είναι το οικολογικό αποτύπωμα, η αλυσίδα εφοδιασμού, ο βιώσιμος χειρισμός αποβλήτων και η πιθανή νέα στρατηγική για την Ευρώπη στον τομέα της κλωστοϋφαντουργίας.

Αντλώντας έμπνευση από σκανδιναβικές πόλεις, ο Peter Verblač τοποθέτησε περίπτερα ενδυμάτων σε διάφορους δρόμους στο Celje με ένα σήμα που λέει «From the wardrobe to the street», καλώντας τους ανθρώπους να φέρουν ρούχα που δεν χρειάζονται πλέον και να παίξουν ό,τι ήθελαν. Αυτή η δημόσια ανταλλαγή σήμαινε ότι οι άνθρωποι θα μπορούσαν να κρατήσουν κατάλληλα ρούχα ακόμη και αν δεν μπορούσαν να τα αγοράσουν· όποιος ενδιαφέρεται για τα περιβαλλοντικά ζητήματα που σχετίζονται με τα νέα ρούχα θα μπορούσε να ανταλλάξει τα παλιά ρούχα του· και όποιος απλώς ήθελε ένα νέο ρουχισμό θα μπορούσε να έρθει και να παραλάβει κάτι. Το βίντεο δείχνει τον τρόπο με τον οποίο ξεκίνησε η πρωτοβουλία ανταλλαγής απόψεων και τον τρόπο με τον οποίο έγινε δεκτή από τους πολίτες του Celje.

Το καλοκαίρι του 1990, η Mutoid Waste Company, μια ομάδα γλύκων και καλλιτεχνών που ιδρύθηκε από τους Joe Rush και Robin Cooke στην περιφέρεια Shepherd Bush του Λονδίνου, κατέλαβε εγκαταλελειμμένο λατομείο στα περίχωρα του Santarcangelo di Romagna (Rimini, Emilia Romagna, Ιταλία). Έκτοτε, η Mutonia (καθώς αναφέρθηκε στον χώρο διαβίωσης και εργασίας) είναι μια κοινότητα δημιουργών που παράγουν έργα τέχνης από βιομηχανικά απόβλητα. Η Mutonia έχει αναγνωριστεί από τις ιταλικές αρχές ως «καλλιτεχνικό πάρκο» και οι κάτοικοι του συχνά υποδέχονται επισκέπτες από όλη την Ευρώπη, οι οποίοι έρχονται να βιώσουν τη δημιουργικότητα και τη δέσμευσή τους. Στη Mutonia, τα απόβλητα αποτελούν πηγή έμπνευσης για ένα έργο στο οποίο η κοινότητα συγκεντρώνει τη δημιουργικότητά της προς όφελος της οικογένειας Mutoid, καθώς και των κατοίκων γειτονικών περιοχών, οι οποίοι συχνά διοργανώνουν εκδηλώσεις για τον εορτασμό των δημιουργιών τους.

Τα μέλη αυτής της κοινότητας αισθάνονται ότι συνδέονται στενά με την ιστορική αγροτική οικονομική και κοινωνική δομή του λαού του Santarcangelo, ο οποίος αναμφίβολα γνώριζε επίσης πώς να αποτιμηθεί το απόβλητο, το οποίο θεωρούσαν ότι προσφέρει μια ευκαιρία για τη βελτίωση όχι μόνο των τεχνικών τους δεξιοτήτων αλλά και της ποιότητας ζωής τους. Για τον λόγο αυτό, το μουσείο Ettore Guatelli, που βρίσκεται στην ίδια περιοχή, περίπου 200 χλμ. βορειοδυτικά της Μουτωνίας, θεωρούσε ανέκαθεν ότι το έργο αυτής της κοινότητας καλλιτεχνών είναι συμβατό με το έργο του Ettore και εκείνων που ανέδειξαν τα τεχνουργήματα στη συλλογή του.

Πρωταγωνιστής αυτής της ιστορίας είναι ο Kagnedjatou Joachim Silue, καλλιτέχνης που γεννήθηκε στο Αμπιτζάν (Ακτή Ελεφαντοστού) και ζει στην Ιταλία τις τελευταίες τρεις δεκαετίες. Οι δημιουργίες του έχουν τις ρίζες τους στην παρατήρηση, τον σεβασμό και την καλλιτεχνική «ερμηνεία» των «προσωπικοτήτων» αντικειμένων που βρίσκονται γύρω από τους δρόμους της πόλης και στις παραμελημένες μορφές των οποίων βλέπει τη δυνατότητα να μεταδώσει εξίσου παραμελημένα διδάγματα που είναι σημαντικά για την ανθρωπότητα.

Το καλοκαίρι του 2021, ο Joachim επισκέφθηκε για πρώτη φορά το Μουσείο Ettore Guatelli για να συμμετάσχει στην έκθεση «Ventii dall’Infra-ordinario, TTT Tempo Terra Trame di vita». Αισθάνεται άμεση συγγένεια με το έργο της Ettore, λόγω της επικέντρωσης της τελευταίας σε περιθωριακούς, χαμηλότερους και κορεσμένους ανθρώπους και κοινότητες, από τους οποίους και οι δύο θεώρησαν ότι θα μπορούσαν να αντλήσουν διδάγματα — διδάγματα για τις κοινωνίες μας, οι οποίες, χάρη στην εκβιομηχάνιση, γίνονται όλο και πιο αδύναμες όσον αφορά την ικανότητά τους για αυτόνομη δημιουργία.

Το ταλέντο και η τεχνική ικανότητα του Joachim δίνουν φωνή στα εγκαταλελειμμένα αντικείμενα, μετατρέποντάς τα σε γέφυρες που μας επιτρέπουν να έχουμε πρόσβαση σε πόρους από κόσμους που δύσκολα μπορούμε να βρούμε και να μας φέρουμε πιο κοντά στη σοφία των ανθρώπων που ελάχιστα αναγνωρίζουμε.

Το μουσείο Guatelli αφηγείται μια ιστορία μέσα από προσεκτικά διατεταγμένα αντικείμενα που συνδέουν τους τοίχους και τις οροφές. Η έκθεση είναι καρπός περίπου 60 ετών συλλογής και συνεχούς επικαιροποίησης από καθηγητή πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης από την επαρχία της Πάρμας: Ettore Guatelli. Περίπου τη δεκαετία του 1950, ο Guatelli άρχισε να διερευνά τις αποθήκες συλλεκτών στα Appennines. Αρχικά, πήγε απλώς για να περιηγηθεί, αλλά στη συνέχεια για να πωλήσει και αργότερα να σώσει έπιπλα, αντικείμενα και εργαλεία από αγροκτήματα και εργαστήρια βιοτεχνών — αντικείμενα τα οποία, κατά τα έτη αυτά, χάθηκαν λόγω εκσυγχρονισμού. Τα αντικείμενα που ανακάλυψε και εξέθεσε δεν ήταν σπάνια ή πολύτιμα, όπως συμβαίνει σε πολλά παραδοσιακά μουσεία, αλλά καθημερινά αντικείμενα τα οποία, μέχρι σήμερα, εξακολουθούν να φέρουν τα ίχνη των ανθρώπων που τα χρησιμοποιούσαν καθημερινά, τα επανέφεραν και τα σκότωσαν μέχρι να γίνουν επεκτάσεις του εαυτού τους. Ως εκ τούτου, το μουσείο Guatelli προβάλλει ισχυρά αντικείμενα και αυθόρμητο ανασχεδιασμό. Η ιστορία αυτή, την οποία φέρνουν στη ζωή οι φωνές ορισμένων από τους πλησιέστερους σε αυτόν, οι οποίοι κάνουν τώρα περιηγήσεις στο μουσείο, δεν είναι νοσταλγία· αντιθέτως, και ιδίως ενόψει του πράσινου ενδιαφέροντος του μουσείου, εκφράζει την επιθυμία να φέρει τη μνήμη και τη δημιουργικότητα στον σύγχρονο κόσμο.

«Το Samoróbki» είναι αντικείμενα που κατασκευάζονται από γεωργούς για χρήση στην εκμετάλλευση «». Τα αντικείμενα αυτά ενσωματώνουν στοιχεία φθαρμένων αντικειμένων, εργαλείων ή μηχανημάτων. Επανεισάγουν τα κατεστραμμένα αντικείμενα ή τα συστατικά τους στην κυκλοφορία. Στην ύπαιθρο, η μηχανική και η τεχνική δημιουργικότητα ήταν μια εξαιρετικά επιθυμητή δεξιότητα, ιδίως δεδομένου ότι η κουλτούρα της πολωνικής υπαίθρου τον 19ο αιώνα και το πρώτο ήμισυ του 20ου αιώνα βασιζόταν στην ιδέα της αυτάρκειας. Τα οικιακά αντικείμενα αποτελούν πλέον απάντηση στις σύγχρονες οικολογικές προκλήσεις και σημαντική συμβολή στη συζήτηση για τα αντικείμενα «δεύτερης χρήσης», η οποία έχει μεγάλη σημασία για όλους μας σε αυτή την ιστορική στιγμή.

Η φωνή που ακούμε είναι η φωνή του καλλιτέχνη Michelangelo Pistoletto, επανεξετάζοντας απορριφθέντα υλικά και άχρηστα αντικείμενα — που δημιουργήθηκαν για να αποτελέσουν απόβλητα- και εξηγώντας πώς τα επαναχρησιμοποιεί.

Εμπνευσμένοι από τον τρόπο με τον οποίο η φύση επεξεργάζεται οργανικά και φυσικά απόβλητα, οι καλλιτέχνες μπορούν να μεταποιούν και να αναγεννούν συνήθη υλικά, μετατρέποντάς τα σε ευγενές στοιχείο ενός έργου τέχνης.

Είναι μια ευκαιρία να δούμε κάτι που προκαλεί έκπληξη στη συνήθη σημαντικότητα, αλλά και να δείτε τι μπορεί να κάνει η τέχνη και τι πρέπει να πούμε σε σχέση με την τρέχουσα κρίση των αποβλήτων.