Καθηγητές Ιστορίας και αναζήτηση ουσιαστικής ελπίδας

Στα τέλη Απριλίου, είχα την τιμή να μπω στο επίκεντρο της ολομέλειας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, για να εκφωνήσω την εναρκτήρια ομιλία με θέμα «Η ελπίδα και η ιστορία» για την ετήσια διάσκεψη του EuroClio.

Πρόκειται για μια συλλογή καθηγητών ιστορίας από ολόκληρη την Ευρώπη, η οποία συγκεντρώθηκε σε συνεργασία με το Σπίτι της Ευρωπαϊκής Ιστορίας, ένα μουσείο στις Βρυξέλλες με αποστολή τη διατήρηση ενός δημόσιου χώρου για την ολοένα εξελισσόμενη ιστορία της Ευρώπης.

Επέλεξα να μην ξεχάσω χάπια, ρωτώντας τους συνενωμένους εκπαιδευτικούς πόσο ελπιδοφόροι αισθάνθηκαν αυτή τη στιγμή και προκαλώντας τις απαντήσεις που μπορεί να περιμένετε.

Αισθάνομαι πολύ συγκρουόμενος με την ιδέα της ελπίδας που είχα πρόσφατα. Ο φίλος μου Ece Temelkuran πιστεύει ότι είναι «πολύ μαλακή μια λέξη», υποστηρίζοντας ότι ζούμε σε καιρούς «κατά τους οποίους μπορεί να χρειαστεί να δράσουμε ακόμη και όταν δεν υπάρχει ελπίδα». Και με μια ορισμένη έννοια, τείνω να συμφωνώ. Δεν υπάρχει πλέον ελπίδα για ένα ήπιο, εύκολο, σταθερό μέλλον, με όλες τις οικολογικές και πολιτικές αναταραχές που βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη και είναι βέβαιο ότι θα ακολουθήσουν — αλλά δεν είμαι σίγουρος ότι πολλοί άνθρωποι πραγματικά «ελπίζουν» για αυτό ούτως ή άλλως.

Αυτό που μπορούμε να ελπίζουμε, όπως υποστήριξα, είναι να ζούμε μια ουσιαστική ζωή, με σαφήνεια, φαντασία και δράση — μια συνταγή για μια ουσιαστική ελπίδα που δανείστηκα από το «Hope In The Dark» της Rebecca Solnit για να διαρθρώσω την ομιλία μου.

Αν δούμε ξεκάθαρα, βλέπουμε ότι η αιτία των κρίσεων μας είναι η ιστορία που έχουμε παγιδευτεί — και όχι μια θεμελιώδης και ουσιαστική αποτυχία μιας αναπόφευκτα κακής ανθρωπότητας.

Αν τολμήσουμε να φανταστούμε, αναζητούμε και βρίσκουμε τους τόπους και τους ανθρώπους που βρίσκονται αντιμέτωποι μέχρι σήμερα και διεκδικούμε συλλογική δράση για να οικοδομήσουμε μαζί τις δικές τους εναλλακτικές λύσεις στα προβληματικά μας συστήματα. Στη διάσκεψη, μοιράστηκα τις ιστορίες της Regen Melbourne, της ομάδας Stavanger Future στη Νορβηγία, του πολωνικού κινήματος νεολαίας που πληθοπορίζει ένα «Σχέδιο για τις γενιές»...

Και αν δράσουμε, μπορούμε όλοι να ακολουθήσουμε το παράδειγμά τους και να κάνουμε το ίδιο.

Πιστεύω ότι όλοι οι εκπαιδευτικοί διαδραματίζουν καίριο ρόλο στις κοινότητές μας, εμπνέοντας και τα τρία αυτά πράγματα. Και ο ιδιαίτερος ρόλος της ιστορίας είναι ίσως να μας υπενθυμίσει ότι τα πράγματα αλλάζουν, τα συστήματα αλλάζουν, με πραγματικά θεμελιώδεις τρόπους — εάν και όταν βγούμε σε σαφήνεια, φαντασία και δράση.

Μετά τη συζήτηση, οι υπέροχοι οικοδεσπότες μου Laurence Bragard και Guido Gerrichhauzen με πήραν για μια σύντομη περιήγηση στο Σπίτι της Ευρωπαϊκής Ιστορίας. Το αγαπημένο μου σημείο στο μουσείο; Απεικόνιση φασιστικής λογοτεχνίας με παράθεση της λογοτεχνίας των Ευρωπαίων ονείρων, αμφότερων από τη δεκαετία του 1930. Ήταν μια ισχυρή αντανάκλαση του μηνύματός μου, πιστεύω: θετική απόδειξη της δύναμης της σαφήνειας, της φαντασίας και της δράσης απέναντι σε σκοτεινούς καιρούς· μια θλιβερή υπενθύμιση ότι το όμορφο όνειρο της Ευρώπης γεννήθηκε μπροστά στις φλόγες, όχι σε ηρεμία και ήσυχη κατάσταση. 

Το μέλλον δεν θα είναι εύκολο και δεν θα είναι τακτοποιημένο και ελέγξιμο. Πράγματι, τα πράγματα θα είναι πολύ διαφωτιστικά.

Ωστόσο, μπορεί να υπάρχει μεγάλη ομορφιά και νόημα σε αυτή την αγγελία. Και μπορεί να υπάρχουν ακόμη περισσότερα από την άλλη πλευρά. 

Το γεγονός ότι δεν μπορούμε να γνωρίζουμε ακριβώς ποια θα είναι η μορφή και η αίσθηση κάθε βήματος του μονοπατιού δεν πρέπει να μας εμποδίζει να αρχίσουμε να το περπατούμε.

Ο Jon Alexander είναι συγγραφέας των βραβευμένων πολιτών: Why The Key To Fixing Everything Is All Of Us, συνδιοργανωτής του podcast How To Save Democracy, επισκέπτης συνεργάτης στο κέντρο Ash Center for Democratic Governance and Innovation στο Harvard Kennedy School, και συνιδρυτής του New Citizen Project.

Διαβάστε περισσότερα για το Μανιφέστο της Ελπίδας και τηλεφορτώστε ένα αντίγραφο σε έως και 24 γλώσσες.