Ελπίδα στην τάξη: εκπαιδευτικοί γράφουν το επόμενο κεφάλαιο της Ευρώπης
Η Laurence και ο Guido από την εκπαιδευτική ομάδα του μουσείου εξηγούν τη συλλογική διαδικασία συγγραφής πίσω από το «Μανιφέστο της Ελπίδας».
Το Μανιφέστο της Ελπίδας εγκαινιάστηκε στις 27 Μαΐου 2026 στο 32ο ετήσιο συνέδριο του EuroClio: Ιστορία και ελπίδα — Μάθηση για αλλαγή που συνδιοργανώνεται με το Σπίτι της Ευρωπαϊκής Ιστορίας. Μπορεί να τηλεφορτωθεί σε αυτή την ιστοσελίδα.
Η συνέντευξη που ακολουθεί διεξήχθη από την Missions Publiques — έναν ευρωπαϊκό οργανισμό που ειδικεύεται στις διαδικασίες διαβούλευσης με πρωτοβουλία των πολιτών. Οι αποστολές Publiques δεσμεύτηκαν να σχεδιάσουν και να διευκολύνουν μια συμμετοχική διαδικασία κατά τη διάρκεια της ετήσιας διάσκεψης του EuroClio για το 2026, επιτρέποντας στους εκπαιδευτικούς να συνσυντάξουν το συλλογικό κείμενο «Μανιφέστο της Ελπίδας». Η διαδικασία αυτή δημιουργείται από κοινού με την εκπαιδευτική ομάδα του Σπιτιού της Ευρωπαϊκής Ιστορίας, διασφαλίζοντας την παιδαγωγική του θεμελίωση και την ευθυγράμμισή του με τους εκπαιδευτικούς στόχους του συνεδρίου.
Αποστολές Publiques (MP): Γιατί το Σπίτι της Ευρωπαϊκής Ιστορίας επέλεξε αυτή τη στιγμή να δρομολογήσει την πρωτοβουλία «Μανιφέστο της Ελπίδας» στο πλαίσιο της διάσκεψης;
Γκουίντο: Πριν από τρία χρόνια ξεκινήσαμε μια αξιολόγηση μεγάλης κλίμακας σε συνεργασία με 1,000 εκπαιδευτικούς για να εντοπίσουμε τι έλειπε στην καθημερινή τους πρακτική — είτε επρόκειτο για μαθησιακά κενά, έλλειψη υλικού ή ελλείψεις στο πρόγραμμα σπουδών τους. Μόλις εντοπίσαμε τις βασικές μαθησιακές ανάγκες, αρχίσαμε να αναπτύσσουμε μια ψηφιακή εργαλειοθήκη με πόρους που μπορούν να χρησιμοποιούν απευθείας οι εκπαιδευτικοί στην τάξη. Κατέστη επίσης σαφές ότι γύρω από το έργο αυτό διαμορφώνεται μια κοινότητα. Οι εκπαιδευτικοί ήθελαν να παραμείνουν συνδεδεμένοι, να συμβάλουν στη σκέψη τους και να συνεργαστούν στενότερα μαζί μας. Αυτό μας οδήγησε να διοργανώσουμε ένα μεγάλο συνέδριο στο οποίο θα μπορούσαν να συναντηθούν, να ανταλλάξουν βέλτιστες πρακτικές και να διερευνήσουν νέες προσεγγίσεις για τη στήριξη της διδασκαλίας τους κατά τα επόμενα έτη. Στο πλαίσιο αυτής της διάσκεψης, το μανιφέστο της ελπίδας είναι ένα εργαλείο συλλογικού προβληματισμού — κάτι που οι εκπαιδευτικοί μπορούν να προωθήσουν και να ενσωματώσουν στην πρακτική τους κατά τα επόμενα έτη.
Λαυρένη: Ένα από τα αποτελέσματα της έκθεσης αξιολόγησης ήταν ότι, όταν ρωτήσαμε τους εκπαιδευτικούς τι λειτούργησε καλύτερα για την αντιμετώπιση θεμάτων όπως η ευρωπαϊκή ιστορία, η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση, ο ρόλος της μνήμης ή η πολυδεκτικότητα (όλα καίριας σημασίας για το τι κάνουμε στο Σπίτι της Ευρωπαϊκής Ιστορίας), μία από τις πιο αποτελεσματικές προσεγγίσεις ήταν αυτό που θα μπορούσαμε να ονομάσουμε «θετική ιστορία». Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να αποφεύγεται η δύσκολη ιστορία. Σημαίνει την αντιμετώπισή της μέσα από έναν εποικοδομητικό φακό — έναν φακό ενσυναίσθησης, αλληλεγγύης, προσωπικών ημερολογίων και ατομικών ιστοριών.
ΒΟΥΛΕΥΤΉΣ: Τι θεωρείτε πιο συναρπαστικό, και ίσως και πιο ευαίσθητο, σχετικά με την εργασία για την ελπίδα στην Ευρώπη σήμερα;
Λαυρένη: Η παρουσίαση της «θετικής ιστορίας» δεν αφορά την επιφανειακή αισιοδοξία· στόχος είναι να αποκτήσουν οι άνθρωποι αίσθημα αυτενέργειας. Δημιουργεί επίσης κοινή γλώσσα και έναν κοινό τρόπο συμμετοχής των νεότερων γενεών, παρέχοντάς τους τη δυνατότητα να αναλαμβάνουν δράση, να παραμένουν στο παιχνίδι και να συμμετέχουν ως πολίτες και ως παράγοντες αλλαγής. Διαθέτουμε το δικό μας πλαίσιο αξιολόγησης, αλλά μπορούμε επίσης να το συνδέσουμε με το είδος της επιχειρηματολογίας που ανέπτυξε ο Rutger Bregman: όταν προβλέπουμε συνεχώς την καταστροφή, κινδυνεύουμε να ενισχύσουμε την απελπισία και την απεμπλοκή. Αυτό ισχύει, για παράδειγμα, στην περίπτωση της κλιματικής αλλαγής. Αντιθέτως, όταν αναδεικνύουμε αξιόπιστες οδούς αλλαγής, αυξάνεται το δυναμικό μας όσον αφορά τον αντίκτυπο. Για τους εκπαιδευτικούς, η αλυσιδωτή επίδραση είναι ιδιαίτερα σημαντική. Ένας καθηγητής ιστορίας που παρακολουθεί αυτό το συνέδριο ή διαβάζει το Μανιφέστο της Ελπίδας μπορεί να συνεργάζεται με 100 έως 150 μαθητές κάθε χρόνο και μπορεί να έχει μπροστά του δεκαετίες διδασκαλίας. Πρόκειται για τεράστια απήχηση.
Γκουίντο: Ζούμε σήμερα σε έναν κάπως κυνικό και πολωμένο κόσμο. Αντιλαμβάνομαι την ελπίδα ως κάτι που μπορεί να λειτουργήσει ενάντια σε αυτό. Συγκεκριμένα, καθώς δημιουργήσαμε το πρόγραμμα για τη διάσκεψη, εξετάσαμε τον τρόπο με τον οποίο μπορούμε να προσδώσουμε μια αίσθηση ελπίδας σε κάθε στοιχείο: οι ομιλητές, τα βασικά σημειώματα, τα εργαστήρια σχεδόν ως φάρμακα κατά του κυνισμού και της πόλωσης.
ΒΟΥΛΕΥΤΉΣ: Το πρόγραμμα του συνεδρίου σας είναι πολύ φιλόδοξο όσον αφορά την αντιμετώπιση πολύπλοκων θεμάτων, ιδίως όσον αφορά τη διδασκαλία και την ιστορία. Πώς δημιουργήσατε το πρόγραμμα και πώς ενσωματώσατε αυτές τις διαφορετικές διαστάσεις;
Γκουίντο: Επιλέξαμε ομιλητές και βασικούς συνεισφέροντες που θεωρούσαμε ότι θα μπορούσαν πραγματικά να φέρουν αυτό το «φάρμακο της ελπίδας» στην πρώτη γραμμή. Για τα εργαστήρια, συνεργαστήκαμε με το EuroClio και προκηρύξαμε πρόσκληση υποβολής προτάσεων με σαφές πλαίσιο, καλώντας εκπαιδευτικούς, οργανώσεις και άλλους φορείς που θεωρούν επίσης την ελπίδα χρήσιμη προσέγγιση. Αυτό την κατέστησε μια γνήσια διαδικασία από τη βάση προς την κορυφή: δεν υπαγορεύσαμε απλώς το πρόγραμμα. Συνολικά, διοργανώνουμε περίπου 40 εργαστήρια, τα οποία διαμορφώνουν ένα ποικιλόμορφο σύνολο συνεισφορών ευθυγραμμισμένων με τους πυλώνες που καθορίσαμε. Για παράδειγμα, δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στην καταπολέμηση του ρατσισμού, η οποία αποτελεί έναν από τους βασικούς πυλώνες του προγράμματος, καθώς και στις αξίες της δημοκρατίας και της ιδιότητας του πολίτη.
Λαυρένη: Τα θέματα επικεντρώνονται στην πολυδεκτικότητα, τη δημοκρατία και τις ευρωπαϊκές αξίες, καθώς και στην καταπολέμηση του ρατσισμού, ιδίως καθώς εγκαινιάζουμε μια προσωρινή έκθεση («Postcolonial?»), η οποία αποτελεί μέρος του προγράμματος. Τα θέματα αυτά αντικατοπτρίζονται επίσης στο HistoriCall, την ψηφιακή πλατφόρμα μάθησης του Σπιτιού της Ευρωπαϊκής Ιστορίας, η οποία παρέχει έτοιμους προς χρήση πόρους για εκπαιδευτικούς σε ολόκληρη την Ευρώπη σε 24 γλώσσες. Στο πλαίσιο αυτό, δρομολογούμε δύο νέες ενότητες κατά τον χρόνο της διάσκεψης: «What is Racism?» (Τι είναι ο ρατσισμός;) και «Trust or Trash» (Εμπιστοσύνη ή Trash), με έμφαση αντίστοιχα στην καταπολέμηση του ρατσισμού και στον γραμματισμό στα μέσα επικοινωνίας. Κατά τη διάρκεια των τεσσάρων ημερών, τα θέματα αυτά εντάσσονται σε ένα ευρύτερο μαθησιακό ταξίδι. Έχουμε επίσης συμπεριλάβει ένα πολιτιστικό πρόγραμμα, καθώς η εκδήλωση πραγματοποιείται στις Βρυξέλλες και πολλοί εκπαιδευτικοί προέρχονται από το εξωτερικό. Τους προσφέρει μια πολύτιμη ευκαιρία να κατανοήσουν καλύτερα το βελγικό πλαίσιο, να ανακαλύψουν άλλα μουσεία στις Βρυξέλλες και να επισκεφθούν διάφορα σχολεία.
Αυτό που προσπαθούμε να φέρουμε στο προσκήνιο είναι αυτό το κρυφό πάθος των εκπαιδευτικών.
ΒΟΥΛΕΥΤΉΣ: Γιατί η συνδημιουργία ήταν από την αρχή τόσο σημαντικό μέρος του μανιφέστου της ελπίδας;
Γκουίντο: Από την εμπειρία μάθαμε ότι τα πιο χρήσιμα πράγματα που μπορούμε να προσφέρουμε είναι τα εξής: πρώτον, διδακτικό υλικό που μπορούν να χρησιμοποιήσουν άμεσα· δεύτερον, ένα συνέδριο στο οποίο θα μπορούν να ανταλλάσσουν βέλτιστες πρακτικές· και τρίτον, ένα μανιφέστο. Δεν θα ήταν ούτε σκόπιμο ούτε εύλογο για εμάς να υποθέσουμε ότι είμαστε σε καλύτερη θέση να καθορίσουμε το περιεχόμενο ενός τέτοιου μανιφέστου, κατά τη διάρκεια των τριών ημερών της διάσκεψης, παρέχουμε στους εκπαιδευτικούς την υπηρεσία και την πλατφόρμα για να το διαμορφώσουμε συλλογικά: να προσδιορίσουν τι έχει μεγαλύτερη σημασία γι’ αυτούς. Ο ρόλος μας στη συνέχεια είναι να διευκολύνουμε και να συνδέσουμε: να συμβάλει στην προώθηση αυτού του μανιφέστου και να διασφαλίσει ότι θα φτάσει στους σωστούς ανθρώπους. Καλέσαμε ένα μέλος της Επιτροπής και τον πρόεδρο της επιτροπής CULT να παραλάβουν το μανιφέστο και να απαντήσουν σε αυτό.
Λαυρένη: Αυτός είναι και ο απλός τρόπος με τον οποίο εργαζόμαστε στην τυπική μάθηση. Όταν αναπτύσσουμε το HistoriCall, τις ψηφιακές μας ενότητες, ξεκινάμε με μια αξιολόγηση στην εμπρόσθια πλευρά, στη συνέχεια αναπτύσσουμε ένα πρωτότυπο, στη συνέχεια το δοκιμάζουμε με περίπου 100 εκπαιδευτικούς από 20 χώρες σε διάστημα δύο εβδομάδων — φθάνοντας τους 1,000 έως 1,500 μαθητές — και στη συνέχεια ενημερώνουμε σχετικά με τα αποτελέσματα. Αυτός ο συλλογικός προβληματισμός είναι το σημείο στο οποίο βλέπετε πραγματικά τη δύναμη αυτής της προσέγγισης: συγκλίνουσες φωνές από τον Βορρά, την Ανατολή, τη Δύση, τον Νότο και το κέντρο της Ευρώπης. Το Μανιφέστο της Ελπίδας αποτελεί προέκταση αυτού — παρέχοντας ακόμη μεγαλύτερο περιθώριο και οικειοποίηση σε αυτή τη στιγμή συλλογικής δημιουργίας. Οι εκπαιδευτικοί αρέσουν πραγματικά στη συνεργασία, εκτιμούν τις ερωτήσεις που τίθενται και αισθάνονται υπερήφανοι για την ανάληψη ευθύνης.
Οι εκπαιδευτικοί είναι εκείνοι που φοιτούν στην τάξη: γνωρίζουν καλύτερα τι συμβαίνει εκεί. Ο ρόλος μας είναι να τους στηρίξουμε.
ΒΟΥΛΕΥΤΉΣ: Τι θα θέλατε να αφαιρέσουν οι συμμετέχοντες από αυτή την εμπειρία;
Λαυρένη: Ελπίζω ότι θα είναι υπερήφανοι για αυτό που έχουν συνδημιουργήσει, περήφανοι που απέδειξαν ότι η συνεργασία σε αυτή την κλίμακα είναι δυνατή, σε όλες τις χώρες και σε όλα τα πλαίσια. Οι εκπαιδευτικοί περνούν τις ημέρες τους ζητώντας από τους μαθητές να συνεργαστούν· τώρα ρωτάμε το ίδιο. Και αντί να ακούν απλώς κατά τη διάρκεια μιας ημέρας επαγγελματικής εξέλιξης, θα δημιουργούν οι ίδιοι το περιεχόμενο. Αυτή η αίσθηση οικειοποίησης είναι αυτή που ελπίζω περισσότερο να έχουν μαζί τους.
Γκουίντο: Συμμερίζομαι την άποψη αυτή. Ελπίζω να ενστερνιστούν πραγματικά την ελπίδα: όχι ως αφελής αισιοδοξία, αλλά ως αντίδοτο στην απελπισία. Η εναλλακτική λύση στην ελπίδα είναι η απελπισία και αυτό ακριβώς πρέπει να αποφύγουμε. Για μένα, η ελπίδα ενστερνίζεται τον κριτικό αναστοχασμό, τη συνεργασία και την προθυμία για αλλαγή και βελτίωση. Εάν οι εκπαιδευτικοί εγκαταλείψουν αυτό το συνέδριο με αυτή την ενέργεια, αυτή η αίσθηση συμμετοχής και εάν το μανιφέστο γίνει κάτι που μπορούν να μοιραστούν και να αξιοποιήσουν, αυτό θα ήταν ένα μεγάλο επίτευγμα.