Il-ħajja lil hinn mir-Ruini: Siltiet minn “L-Ewropa/i li feġġet fl-1945”

Fl-okkażjoni tal-75 anniversarju minn tmiem it-Tieni Gwerra Dinjija, Dar l-Istorja Ewropea ospitat dibattitu dirett, “L-Ewropa/i li feġġet fl-1945”, li rrifletta kemm fuq l-impatti immedjati kif ukoll fuq dawk fit-tul tal-gwerra. Stedinna erba’ kelliema minn madwar l-Ewropa biex jikkunsidraw ix-xenarju politiku fl-Ewropa wara l-gwerra, kif ukoll il-biżgħat u t-tamiet fost is-soċjetajiet differenti. Hekk kif beda d-dibattitu, it-telespettaturi minn madwar id-dinja ġew imħeġġa jagħmlu l-mistoqsijiet tagħhom lill-membri tal-panel, li fost punti oħra, fetħu xi diskussjonijiet affaxxinanti dwar il-ġeneru u l-Gwerra Bierda fir-rigward tat-Tieni Gwerra Dinjija.

L-anniversarju ta’ tmiem il-gwerra fl-Ewropa huwa kwistjoni kumplessa. Filwaqt li l-okkażjoni teoretikament tgħaqqadna bħala Ewropej, hija tiddividiena wkoll minħabba d-diversi modi u dati li jikkommemoraw dan l-avveniment fil-livelli nazzjonali. Il-modi distintivi ta’ kommemorazzjoni tal-Jum tal-Vittmi saru evidenti b’mod speċjali fid-dibattitu kif spjegat il-Professur Olga Malinova mill-Iskola Għolja tal-Ekonomija tal-Università Nazzjonali tar-Riċerka f’Moska, li minħabba d-diffikultà u r-riluttanza tal-kommemorazzjoni tar-rebħa minħabba t-trawma, id-9 ta’ Mejju għal żmien twil ma kienx vaganza nazzjonali fl-Unjoni Sovjetika. Għalhekk, Jum il-Vittmi kien pjuttost kommemorat fil-privat miċ-ċittadini Sovjetiċi. Peress li kienu għadhom qed isiru battalji fis-Slovenja sal-15 ta’ Mejju, il-kommemorazzjoni tal-Jum tal-Vittmi tvarja wkoll fis-Slovenja.

L-Ewropa fi fdalijiet

Meta t-Tieni Gwerra Dinjija waslet fi tmiemha, l-Ewropa kienet fdalijiet. Bliet sħaħ kellhom jinbnew mill-ġdid, kif ukoll l-infrastruttura tas-soċjetà. Forsi inqas apparenti għal udjenza moderna hija t-trawma emozzjonali li ġabet magħha l-gwerra. Il-familji ġew spostati u separati, u r-razzjonalizzazzjoni ħalliet lin-nies bil-ġuħ, u l-problema ta’ persuni mingħajr dar kienet prevalenti fil-biċċa l-kbira tal-Ewropa. Matul id-dibattitu, il-Professur Tatjana Tönsmeyer mill-Università ta’ Wuppertal ġibdet l-attenzjoni għall-fatt li dawn iċ-ċirkostanzi ħallew lin-nies affettwati emozzjonalment matul l-okkupazzjoni kollha. Hekk kif il-gwerra waslet fi tmiemha, in-nies madwar il-kontinent esperjenzaw sentimenti ta’ kuntentizza u ferħ, iżda fl-istess ħin feġġew ukoll sentimenti ta’ trawma, paniku morali u saħansitra vendetta. Il-kumplessità ta’ dawn is-sentimenti għamlet l-irkupru emozzjonali u l-fejqan diffiċli matul il-konsegwenzi.

Huwa interessanti li dan il-ftehim emozzjonali witta t-triq ukoll għal xi rabtiet b’saħħithom madwar l-Ewropa. Il-Professur Pieter Lagrou, Université Libre de Bruxelles, għamel il-punt ġenerali li wieħed mill-eżiti tal-gwerra kien ir-rabtiet b’saħħithom u kondiviżi bejn ir-refuġjati spostati. Ir-refuġjati minn madwar l-Ewropa kollha f’daqqa waħda ħassew konnessjoni profonda ma’ xulxin. Konnessjoni li ma kinux ikunu jafu kieku ma kinitx għall-esperjenzi u t-trawma kondiviżi tagħhom.

Ir-rwol tan-nisa

Meta ġiet mistoqsija dwar ir-rwol tan-nisa matul il-gwerra, il-Professur Tatjana Tönsmeyer indikat li kien hemm nuqqas ċar ħafna ta’ rġiel fil-livell lokali fis-soċjetà matul il-gwerra. Kemm jekk l-irġiel ġew abbozzati lill-armati jew intbagħtu l-ħabs barra mill-pajjiż, l-irġiel kienu xi ftit jew wisq assenti mis-soċjetajiet ċivili madwar l-Ewropa. Konsegwentement, in-nisa ħadu f’idejhom xogħol li tradizzjonalment kien twettaq mill-irġiel, bħal xogħol manwali. Jekk il-gwerra fil-fatt ġabitx emanċipazzjoni vera għan-nisa hija kwistjoni ta’ dibattitu ulterjuri.

Kien hemm aspettattiva qawwija li għandha toħroġ soċjetà aktar ġusta mill-isforzi tal-gwerra taċ-ċittadini kollha, u b’hekk appoġġ akbar għal bidla lejn l-ekonomija soċjali. F’ħafna pajjiżi kien hemm ftehim komuni li stat b’saħħtu biss seta’ jwitti t-triq matul il-kriżi u l-bini mill-ġdid tal-Ewropa. Il-gvernijiet miż-żewġ naħat tal-ispettru politiku ġeneralment appoġġaw stat aktar b’saħħtu. Wara snin ta’ skarsezza u razzjonar, il-programmi soċjali kienu qed jiżdiedu hekk kif il-pajjiżi tħabtu biex jerġgħu jiksbu posthom u jieħdu ħsieb iċ-ċittadini tagħhom. Dan witta t-triq għal soċjetà aktar ugwali fl-Ewropa.

Il-COVID fil-kuntest tat-Tieni Gwerra Dinjija

Meta ġie mistoqsi dwar is-similaritajiet bejn is-snin ta’ wara l-gwerra u s-sitwazzjoni attwali fl-Ewropa hekk kif nittrattaw il-pandemija tal-COVID-19, il-bord tad-dibattitu nnota li waħda mis-similaritajiet hija l-fiduċja fi stat b’saħħtu. Ir-regoli u r-regolamenti huma aċċettati hekk kif il-gvernijiet Ewropej jittrattaw il-pandemija li għaddejja bħalissa, iżda hekk kif is-sitwazzjoni qed tibda tiġi kkontrollata, qed jikber it-tħassib dwar il-limitazzjonijiet tal-libertà personali. Peress li l-Ewropa qed tiftaħ bil-mod mhux biss is-soċjetajiet u l-fruntieri tagħha, l-importanza tal-istrateġiji u l-ippjanar issir evidenti — kunċett ieħor li jtenni s-snin ta’ wara.

Meta l-parteċipanti tad-dibattitu għamlu l-kummenti finali tagħhom, il-Professur Pieter Lagrou nnota li sa mill-1945, in-nies kienu qed jistennew l-istess mument kbir ta’ qsim li jippermetti lid-dinja tibda mill-ġdid. Il-pandemija attwali tista’ sa ċertu punt toffri l-opportunità għal djalogu ġdid bejn is-soċjetajiet Ewropej u l-istat, u għandha impatt fit-tul simili fuq l-istorja tagħna bħat-Tieni Gwerra Dinjija.