Home logo
HOUSE OF EUROPEAN HISTORY
ελληνικά
Αναζήτηση

Με την ευκαιρία της 75ής επετείου από το τέλος του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, το Σπίτι της Ευρωπαϊκής Ιστορίας φιλοξένησε ζωντανή συζήτηση με θέμα «Η Ευρώπη (-ές) που αναδείχθηκε το 1945», η οποία εξέτασε τόσο τις άμεσες όσο και τις μακροπρόθεσμες επιπτώσεις του πολέμου. Προσκαλέσαμε τέσσερις ομιλητές από ολόκληρη την Ευρώπη να εξετάσουν το πολιτικό τοπίο στην Ευρώπη μετά τον πόλεμο, καθώς και τους φόβους και τις ελπίδες μεταξύ των διαφόρων κοινωνιών. Κατά την εξέλιξη της συζήτησης, οι θεατές από όλο τον κόσμο ενθαρρύνθηκαν να αναρτήσουν τις ερωτήσεις τους στους ομιλητές, οι οποίοι, μεταξύ άλλων, άνοιξαν ορισμένες συναρπαστικές συζητήσεις σχετικά με το φύλο και τον Ψυχό Πόλεμο σε σχέση με τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο.

Η επέτειος του τέλους του πολέμου στην Ευρώπη είναι ένα σύνθετο ζήτημα. Αν και η ευκαιρία μας ενώνει θεωρητικά ως Ευρωπαίους, μας χωρίζει επίσης λόγω των διαφορετικών τρόπων και ημερομηνιών που γιορτάζουμε αυτή την εκδήλωση σε εθνικό επίπεδο. Οι ιδιαίτεροι τρόποι εορτασμού της Ημέρας της Victory κατέστησαν ιδιαίτερα εμφανείς στη συζήτηση, όπως εξήγησε η καθηγήτρια Olga Malinova από την Ανώτατη Σχολή Οικονομικών Επιστημών του Εθνικού Πανεπιστημίου Ερευνών στη Μόσχα, λόγω της δυσκολίας και της απροθυμίας να τιμήσει τη νίκη λόγω τραυμάτων, η 9η Μαΐου δεν ήταν για μεγάλο χρονικό διάστημα εθνική αργία στη Σοβιετική Ένωση. Ως εκ τούτου, η ημέρα της Victory τιμήθηκε μάλλον από τους σοβιετικούς πολίτες σε ιδιωτική μνήμη. Καθώς οι μάχες εξακολουθούσαν να διεξάγονται στη Σλοβενία έως τις 15 Μαΐου, ο εορτασμός της Ημέρας της Victory διαφέρει επίσης στη Σλοβενία.

Η Ευρώπη στα ερείπια

Όταν τερματίστηκε ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος, η Ευρώπη βρισκόταν σε ερείπια. Έπρεπε να ανακατασκευαστούν ολόκληρες πόλεις, όπως και οι κοινωνικές υποδομές. Λιγότερο εμφανές ίσως για ένα σύγχρονο κοινό είναι το συναισθηματικό τραύμα που προκάλεσε ο πόλεμος. Οι οικογένειες εκριζώθηκαν και χωρίστηκαν, με αποτέλεσμα τα αριστερά να πεθαίνουν, ενώ το φαινόμενο των αστέγων ήταν διαδεδομένο στο μεγαλύτερο μέρος της Ευρώπης. Κατά τη διάρκεια της συζήτησης, η καθηγήτρια Tatjana Tönsmeyer από το Πανεπιστήμιο του Wuppertal επέστησε την προσοχή στο γεγονός ότι οι συνθήκες αυτές είχαν ως αποτέλεσμα τη συναισθηματική σύγκρουση ανθρώπων καθ’ όλη τη διάρκεια της κατοχής. Καθώς τερματίστηκε ο πόλεμος, άνθρωποι σε ολόκληρη την ήπειρο βίωσαν αισθήματα ευτυχίας και χαράς, αλλά ταυτόχρονα αναδύθηκαν και αισθήματα τραυματισμού, ηθικού πανικού, ακόμη και εκδίκησης. Η πολυπλοκότητα αυτών των συναισθημάτων κατέστησε δύσκολη τη συναισθηματική ανάκαμψη και την εποχή της εποχής.

Ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι αυτή η συναισθηματική συμφωνία έδωσε επίσης τον δρόμο για ορισμένους ισχυρούς δεσμούς σε ολόκληρη την Ευρώπη. Ο καθηγητής Pieter Lagrou, Université Libre de Bruxelles, επισημαίνει συνολικά ότι ένα από τα αποτελέσματα του πολέμου ήταν οι ισχυροί, κοινοί δεσμοί μεταξύ των εκτοπισμένων προσφύγων. Οι πρόσφυγες από όλη την Ευρώπη αισθάνονται ξαφνικά μια βαθιά σύνδεση μεταξύ τους. Σύνδεση την οποία δεν θα γνώριζαν αν δεν υπήρχαν οι εμπειρίες και τα τραύματα που μοιράστηκαν.

Ο ρόλος των γυναικών

Όταν ρωτήθηκε σχετικά με τον ρόλο των γυναικών κατά τη διάρκεια του πολέμου, η καθηγήτρια Tatjana Tönsmeyer επισήμανε ότι υπήρξε πολύ σαφής απουσία ανδρών σε τοπικό επίπεδο στην κοινωνία κατά τη διάρκεια του πολέμου. Είτε οι άνδρες συντάχθηκαν στους στρατούς είτε φυλακίστηκαν στο εξωτερικό, οι άνδρες απουσίαζαν περισσότερο ή λιγότερο από μη στρατιωτικές κοινωνίες σε ολόκληρη την Ευρώπη. Κατά συνέπεια, οι γυναίκες ανέλαβαν εργασία που παραδοσιακά εκτελούνταν από άνδρες, όπως η χειρωνακτική εργασία. Η πραγματική χειραφέτηση των γυναικών από τον πόλεμο αποτελεί ζήτημα περαιτέρω συζήτησης.

Υπήρχε ισχυρή προσδοκία ότι μια πιο δίκαιη κοινωνία θα πρέπει να εξέλθει από τις πολεμικές προσπάθειες όλων των πολιτών και, ως εκ τούτου, μεγαλύτερη στήριξη για τη στροφή προς την κοινωνική οικονομία. Σε πολλές χώρες υπήρξε κοινή συμφωνία ότι μόνο ένα ισχυρό κράτος θα μπορούσε να ηγηθεί της κρίσης και της ανοικοδόμησης της Ευρώπης. Οι κυβερνήσεις και από τις δύο πλευρές του πολιτικού φάσματος υποστήριξαν γενικά ένα ισχυρότερο κράτος. Μετά από χρόνια έλλειψης και εξορθολογισμού, τα κοινωνικά προγράμματα σημείωσαν άνοδο, καθώς οι χώρες δυσκολεύτηκαν να ανακτήσουν τη βάση και τη φροντίδα τους για τους πολίτες τους. Αυτό έθεσε τις βάσεις για μια πιο ισότιμη κοινωνία στην Ευρώπη.

COVID στο πλαίσιο του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου

Ερωτηθείσα σχετικά με τις ομοιότητες μεταξύ των μεταπολεμικών ετών και της τρέχουσας κατάστασης στην Ευρώπη κατά την αντιμετώπιση της πανδημίας COVID-19, η ομάδα συζήτησης επισήμανε ότι μία από τις ομοιότητες είναι η εμπιστοσύνη σε ένα ισχυρό κράτος. Οι κανόνες και οι κανονισμοί γίνονται δεκτοί καθώς οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις αντιμετωπίζουν τη συνεχιζόμενη πανδημία, αλλά καθώς η κατάσταση αρχίζει να τίθεται υπό έλεγχο, αυξάνονται οι ανησυχίες σχετικά με τους περιορισμούς της προσωπικής ελευθερίας. Καθώς η Ευρώπη ανοίγει αργά όχι μόνο τις κοινωνίες και τα σύνορά της, καθίσταται εμφανής η σημασία των στρατηγικών και του σχεδιασμού — μια ακόμη έννοια που απηχεί τα μεταπολεμικά χρόνια.

Όταν οι συμμετέχοντες στη συζήτηση διατύπωσαν τις τελικές παρατηρήσεις τους, ο καθηγητής Pieter Lagrou επισήμανε ότι, από το 1945, οι άνθρωποι περιμένουν την ίδια μεγάλη στιγμή ρήξης που θα επέτρεπε στον κόσμο να ξεκινήσει εκ νέου. Η τρέχουσα πανδημία μπορεί σε κάποιο βαθμό να προσφέρει την ευκαιρία για νέο διάλογο μεταξύ των ευρωπαϊκών κοινωνιών και του κράτους και να έχει παρόμοιο μακροχρόνιο αντίκτυπο στην ιστορία μας με τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο.