Kreatywność

Koń z dmuchanego szkła, z elementami ozdobnymi ze szkła niciowego, obrobionego szczypcami. Dzieło stworzone przez hutnika szkła w czasie wolnym.

Ten szklany koń jest dziedzictwem przemysłu szkła dmuchanego w Liège, który za sprawą umiejętności hutników dmuchaczy szkła jest ceniony na całym świecie.

Nie wiadomo.

W przerwach między kolejnymi zamówieniami dmuchacze szkła ćwiczyli formowanie z okrawków masy szklanej. Zamiast je wyrzucać, użyli wyobraźni, aby stworzyć szklane przedmioty znane jako „bousillé”, takie jak prezentowany tu koń.

Materiał

Wielokolorowe szkło dmuchane i przezroczyste szkło niciowe

Wymiary

15 × 6 × 20 cm

Numer w katalogu

5052740

Prawa autorskie

Prowincja Liège – Muzeum Życia Walońskiego

Akt założycielski

W magazynie

Źródła zdjęć

Prowincja Liège – Muzeum Życia Walońskiego

Pan Guttalin to figurka, którą wykonał sam Ettore Guatelli ze zużytej tubki pasty do butów. To przykład, jak coś może powstać z niczego. Takie małe osobiste „dzieło sztuki” może przywrócić radość z tworzenia rzeczy – jak robiły to dzieci, znajdując namiastkę zabawek w czasach, gdy rupiecie oferowały nieskończone możliwości i mogły stać się tym, co wyczarowała ich wyobraźnia. Guatelli mówi nam, że to właśnie w tym tkwi zabawa: w czerpaniu inspiracji ze „śmieci” i odkrywaniu na nowo radości z inwencji.

Dzięki przedmiotom, które dla swojego muzeum zebrał Ettore Guatelli, muzealnik i nauczyciel w szkole podstawowej, powstała filozofia edukacji bazującej na bezpośredniej obserwacji rzeczy – możemy ja nazwać „edukacją przez przedmioty”. Na swoich lekcjach w szkołach podstawowych w Ozzano Taro i podczas wielu swoich wykładów Guatelli – nie zdając sobie z tego sprawy – stosował podejście podobne do współczesnej pedagogiki Bruno Munariego i Marii Montessori. Umieszczał przedmioty w centrum narracji, używając ich jako rekwizytów do zilustrowania wartości i znaczenia opowiadanych przez siebie historii.

Pod koniec lat 90. Ettore Guatelli niestety zachorował i musiał przejść chemioterapię, która zamknęła go w sypialni na okres rekonwalescencji. Wtedy właśnie powstały takie dzieła jak Pan Guttalin: wszystkie figurki, które stworzył z kawałków i drobiazgów znalezionych w naturze lub w domu, takich jak gałązki, ziarna orzecha włoskiego, kości, kamyki czy korkowe zatyczki. Guatelli wypełnił całe szuflady, pudełka i pojemniki tymi małymi komponentami i kawałek po kawałku jego ręce ożywiły masę miniaturowych ludzików, które można teraz znaleźć na wystawie w pokoju zabaw.

Figurki wykonane ręcznie przez Guatellego (w tym Pan Guttalin) są wystawione na półkach w pokoju zabaw (po prawej stronie). Pokój zabaw jest szczególną częścią muzeum, prawdopodobnie dlatego, że to on opowiada historię metody badawczej Guatellego. Odwiedzający widzą na własne oczy, co Guatelli chciał zrobić: zebrać przedmioty od czasów dawno minionych po odległą przyszłość. Znajdziemy tu nie tylko figurki, ale także inne zabawki – młyny wykonane z łupin orzecha włoskiego, pick-upy, karuzele i miniaturowe samoloty – wszystkie wykonane przez dzieci, które patrzyły na prosty kawałek drutu i wyobrażały sobie świat.

Materiał

Powtórnie wykorzystana tubka pasty do butów

Wymiary

Cm: Szerokość 5 – wysokość 6 – średnica podstawy 4

Prawa autorskie

@Ettore Guatelli Museum Foundation

Akt założycielski

Na wystawie

Źródła zdjęć

Mauro Davoli

Na styku przestrzeń-ja-kwietnik z opony powstaje doświadczenie estetyczne. Wyrażenie opinii to już element indywidualnej wrażliwości - gustu. Pierwsze jest przedmiotem teorii, drugie to nasza codzienna praktyka - coś nam się podoba lub nie. Kwietnik z opony w ogródku można traktować jako samodzielną próbę rozwiązania problemu kłopotliwego odpadu technologicznego, w muzeum zaś jako debatę nad tworzeniem kolekcji czy niechcianym dziedzictwem kulturowym. Mimo możliwości recyklingu łatwiej oponę wyrzucić do przydrożnego rowu, by rosła tam wraz z innymi owcami cywilizacji: lodówka, butelka pet, worek foliowy. Świadczy to o ugruntowanym w nas przedmiotowym i służebnym traktowaniu przyrody oraz intelektualnym lenistwie zwalniającym nas z bycia w relacji z przestrzenią.  Kwietnik z kapcia pozwala też zapytać o to co warto zbierać i jak o tym opowiadać? 

Opona wkopana w ziemię jako płot, opona w formie kwietnika, posłania dla psa, huśtawki, sandała jest do zobaczenia jak ziemia długa i szeroka. Sposobów reusingu jest niezliczona ilość, a kreatywność użytkowników nieograniczona. Akurat nasz gumowy obiekt bezpośrednio nawiązuje do kreacji i oswajania przestrzeni i jako taki stawia pytania o: granice prywatnego i wspólnego, zdegradowanego i zwyczajnego, przedmiotu i nieprzedmiotu, pomijalne i zauważalne oraz oświeceniowego podziału na ludzkie i przyrodę.

Muzea Etnograficzne w Polsce poszukują tożsamości. Utraciły ją wraz z wyczerpaniem się wiejskiego i ludowego kontekstu. Kwietnik z opony pozyskany na odpuście w niewielkiej miejscowości może być odczytany na kilka sposobów: jako wyraz świadomości i myślenia o środowisku naturalnym, co domeną  ludowego sposobu myślenia nie było; również jako przyczynek do dyskusji o tym czym jest dziedzictwo; 

Podstawowym wymiarem łączącym przedmiot z szeroko rozumianym pojęciem odpadu w tym przypadku jest reusing i upcycling – ponowne wykorzystanie i nadanie nowej funkcji już istniejącym przedmiotom. Jako element oswajający przestrzeń i estetyczny przenosi nas w sferę doświadczania świata i dyskusji o wartościach organizujących nasze doznania. Czy śmieć może mieć wartość inną niż ekonomiczną?

Materiał

Malowanie, cięcie, klejenie, opona samochodowa

Wymiary

Wys.65cm; dł. 80cm; szer. ok.30cm

Numer w katalogu

PME 58041

Prawa autorskie

PME/NEM

Akt założycielski

Na wyświetlaczu

Źródła zdjęć

Fot. Edward Koprowski

Austriackie Muzeum Życia Ludowego i Sztuki Ludowej nabyło tę pracę w połowie 2022 r. Wiedeńska artystka Sabine Wiedenhofer stworzyła to dzieło w 2021 r. z resztek przedmiotów (listów, świec, pluszowych zabawek itp.) rozmieszczonych spontanicznie w celu upamiętnienia ataku terrorystycznego z 2 listopada w pierwszej dzielnicy Wiednia. W czasie ataku islamistów artystka znajdowała się na jednej z ulic, gdzie miało miejsce to wydarzenie, i schroniła się z rodziną w kawiarni, aby uciec przed ogniem terrorystów. W następnych dniach wielokrotnie odwiedzała miejsca ataku i widziała, jak liczba przedmiotów upamiętniających ofiary stale rośnie. Poczuła potrzebę przeobrażenia tych przedmiotów w trwałe dzieła sztuki.

Islamski atak terrorystyczny w tętniącym życiem centrum Wiednia, mający miejsce 2 listopada 2020 r. – w przeddzień rozpoczęcia kolejnego lockdownu z powodu COVID-19 – był ogromnym wstrząsem, którego reperkusje są odczuwalne do dziś. Zamach ten dotknął mieszkańców austriackiej stolicy osobiście i emocjonalnie, podobnie jak resztę ludności Austrii. Wielu ludzi znało lub zna osoby, które były w miejscach ataku terrorystycznego. Eksponat łączy doświadczenie ataku, bezpośrednie następstwa oraz indywidualne i zbiorowe wspomnienia związane z tym wydarzeniem, a także te dotyczące całego kraju, jak również zastosowane mechanizmy radzenia sobie, z doświadczeniem innych miejsc w Europie i poza nią, które ucierpiały z powodu islamistycznego terroryzmu w ostatnich latach.

Eksponaty te są nietypowe dla Austriackiego Muzeum Życia Ludowego i Sztuki Ludowej. Dzieła zostały podarowane muzeum przez artystkę i galerię wystawiającą jej prace. Zbiory Austriackiego Muzeum Życia Ludowego i Sztuki Ludowej zawierają głównie eksponaty związane z kulturą codzienną lub sztuką ludową oraz nieliczne współczesne dzieła sztuki. Ze względu na szczególne znaczenie ataku pod względem pamięci kulturowej i zbiorowej Wiednia i całej Austrii Austriackie Muzeum Życia Ludowego i Sztuki Ludowej postanowiło włączyć te obiekty do swoich zbiorów i zachować je w Wiedniu jako zasoby do dalszych badań.

Atak terrorystyczny i spontaniczne gesty upamiętnienia w Wiedniu, takie jak odwiedzanie miejsc ataków, pozostawianie listów, zniczy, pluszowych zabawek i tym podobnych, pozostawiły swój ślad. Zniszczenie tych obiektów pamięci byłoby postrzegane jako oznaka braku szacunku i profanacja nie tylko przez artystkę, ale także przez miejski wydział gospodarki odpadami. Pojawiło się pytanie, jak radzić sobie z tymi szczególnymi materialnymi obiektami pamięci, dla których nie było ani nie mogło być (stałego) miejsca w przestrzeni publicznej i które w związku z tym musiały zostać „zutylizowane”. Chociaż początkowo zostały one usunięte i potraktowane jako „odpady” przez odpowiednie służby miejskie, te ostatnie nawiązały następnie kontakt z artystką, by ustalić logistykę obchodzenia się z tymi obiektami. Przeniesienie tych obiektów do Austriackiego Muzeum Życia Ludowego i Sztuki Ludowej nadało instytucjonalne i muzealne ramy takiemu wyrazowi upamiętnienia oraz procesowi radzenia sobie i godzenia się z tym, że atak miał miejsce.

Materiał

Szkło, aluminium

Wymiary

Szkło: 26 x 26; Aluminium: 37 x 37

Numer w katalogu

ÖMV/89.815/01,02

Prawa autorskie

© Volkskundemuseum Wien

Akt założycielski

W magazynie

Źródła zdjęć

© Christa Knott, Volkskundemuseum Wien © Claudia Peschel-Wacha, Volkskundemuseum Wien

Poeta Karl Martin Sinijärv nie pamięta dokładnie, skąd ma tę koszulę: „To musiała być jedna z tych prawie czarnych koszul z fabryki koszul Sangar, sprzedawana pod nazwą Casual Glam. W pewnym momencie w latach dziewięćdziesiątych, wyrzucając kolejny element garderoby, poczułem się winny i pomyślałem, że przynajmniej odetnę piękną metkę z logo marki. Wtedy wydawało mi się to głupie. Ale potem wyciąłem metki z kilku innych ubrań i przyszedł mi do głowy pomysł, aby naszyć je na tę czarną koszulę jako naszywki. Celem była gloryfikacja i wyśmianie kultu pieniądza z lat 90. oraz pragnienie nadejścia nowej ery. Urve kontynuował przyszywanie metek z logo marek do koszuli, co sprawiło, że na przestrzeni lat powstała pokaźna kolekcja. Koszula stała się nawet impulsem do ponownego zdefiniowania nowoczesnej nauki: „Jeśli etykieta oznacza rzecz, a rzecz oznacza etykietę, ale rzecz, którą oznacza etykieta, jest w rzeczywistości zupełnie inną rzeczą, która z kolei ma swoją własną etykietę, a wszystko jest tak pomieszane, jak odwrócona do góry nogami koszula na lewą stronę, to właśnie nazywamy semiotyką”. Bardzo typowe dla uniwersyteckiego miasta, jakim jest Tartu. W pewnym momencie świat się zmienił i ozdabianie koszuli dobiegło końca. Przez długi czas leżała w szafie. Aż do chwili, gdy lata 90. przeszły już do historii, a mój syn musiał znaleźć ubranie na szkolną imprezę w stylu lat 90. XX wieku. W ten sposób koszula znalazła nowe życie pod słońcem, które, miejmy nadzieję, będzie nadal trwało w tym muzeum”.

Logotypy bardzo różnych marek to intrygująca opowieść o najnowszej historii zmian w europejskim przemyśle tekstylnym; o tym, jakie marki były popularne wśród młodych ludzi; jakie projekty stosowali projektanci; i dlaczego niektóre marki zniknęły ze światowego rynku zarówno w Europie Wschodniej, jak i Zachodniej ze względu na ich wpływ na środowisko, pomimo że ta konkretna koszula męska została wyprodukowana z wysokiej jakości materiału w Estonii.

Co roku Estońskie Muzeum Narodowe organizuje we współpracy ze szkołami i instytucjami edukacyjnymi program edukacyjny „Podróże w czasie” (Ajarännakud), a ta koszula dała jednemu z uczniów Naukowej Szkoły Średniej w Tallinie szansę doświadczenia życia w latach 90., czyli w okresie po odzyskaniu przez Estonię niepodległości (społeczeństwo w okresie transformacji, początki prywatnej przedsiębiorczości, nowe trendy w modzie itp.). Koszula jako eksponat została przekazana Estońskiemu Muzeum Narodowemu i wzbogaci jego stałą wystawę Spotkania.

W pewnym momencie świat się zmienił i ozdabianie koszuli dobiegło końca. Koszula długo leżała w szafie rodziców, aż do momentu, gdy nostalgia za najnowszą historią sprawiła, że lata 90. znów stały się popularne, a to ubranie mogło zostać wykorzystane na imprezie w stylu lat 90. XX wieku.

Osoby żywo zainteresowane historią mody będą w stanie rozpoznać wiele popularnych marek sprzed kilku dekad, które obecnie trafiły do kosza historii.

Materiał

Bawełna

Wymiary

Wysokość × Szerokość × Głębokość: 80 × 50 × 10 cm

Numer w katalogu

ERM A 1066:6

Prawa autorskie

Estońskie Muzeum Narodowe

Akt założycielski

Magazyn tekstyliów / kolekcje

Źródła zdjęć

Estońskie Muzeum Narodowe

Ten artefakt powstał prawdopodobnie w jednej z wielu rumuńskich fabryk szkła dmuchanego w Siedmiogrodzie. Dwie najbardziej znane znajdują się w Pădurea Neagră i Tomești. Chociaż dmuchanie szkła wymaga dużych umiejętności i sporej zręczności, przedmioty te rzadko były sygnowane przez twórców, zazwyczaj pracowników spółdzielni lub zakładów szklarskich. W reżimie komunistycznym zarządzał nimi bezosobowy organ państwowy, wskazywany jako jedyny dostawca tych przedmiotów. To jemu przypisywano pracę dmuchaczy szkła.

Choć pochodzenie samego artefaktu nie jest pewne, wiemy, że szkło wytwarzano w Siedmiogrodzie od początku VII wieku, kiedy robotników sprowadzono z Włoch, a dokładniej z Murano. Z czasem dołączyli do nich robotnicy niemieccy i słowaccy. Później w Siedmiogrodzie otwarto huty szkła Pădurea Neagră i Tomești. Od połowy epoki komunizmu takie szklane ryby pojawiały się w większości rumuńskich domów. W mitologii narodowej utrwalił się obraz takiej ryby stawianej na telewizorach kineskopowych w charakterze dekoracji, obok koronkowych serwet. Niektóre źródła podają, że około 90–95% produkowanych wyrobów wyeksportowano do USA.

Obiekt należy do większej kolekcji podarowanej muzeum przez prywatnego darczyńcę Mariusa Cazana. Po rewolucji, która obaliła reżim komunistyczny w 1989 r., nowo powstałe Muzeum Chłopa Rumuńskiego ogłosiło, że przyjmie artefakty od ogółu społeczeństwa, by włączyć je do swoich wystaw i archiwów. Chciano tak podkreślić rolę muzeum w ukazywaniu codziennej historii i niedawnej przeszłości Rumunii. Wiele z tych ryb znalazło się w posiadaniu muzeum z myślą o wykorzystaniu ich na wystawach, m.in Cei din lume fără num [Narodzone, bezimienne – wystawa o polityce natalistycznej czasów komunizmu] (2012) i Muzeu3017 (2017).

Artefakt ten jest pospolitym przedmiotem, dopiero niedawno uznanym przez muzea za interesujący w świetle wydarzeń historycznych lub na tle kultury wysokiej. Nie jest to typowy produkt masowy, gdyż jego wykonanie wymagało od rzemieślnika dużych umiejętności. To coś więcej niż przedmiot domowy. To odzwierciedlenie stylu życia właściciela i szerokiego spektrum postaw społecznych. Jak w pigułce zamyka w sobie normalne życie abstrahujące od reżimu, ale też pokazuje, jak zwykłe przedmioty mogą legitymizować władzę, stając się tego reżimu symbolami. W komunizmie takie dekoracje miały demokratyzować luksus, wprowadzając do mieszkań element przytulności. Dziś często widzimy w nich kicz.

Materiał

Szkło dmuchane

Wymiary

30.5 x 10 x 6 cm (dł. x szer. x wys.)

Numer w katalogu

C.Ob-0048

Prawa autorskie

Narodowe Muzeum Chłopa Rumuńskiego

Akt założycielski

W magazynie

Źródła zdjęć

Vladimir Bulza / prawa autorskie NMChR