Θέση προσκεκλημένου: Τι αφηγείται η Ευρώπη;
Τι αφηγείται η Ευρώπη; Προσαρμογή στα αφηγήματα που διαμορφώνουν το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον
Των Ana Vasconcelos Martins και Sophie L.
Vériter Research Assistants, European Stories, Dahrendorf Programme, European Studies Centre, University of Oxford
Τα αφηγήματα, άσχημα σαν να είναι, αποτελούν ισχυρές δυνάμεις της ιστορίας που διαμορφώνουν τόσο τα γεγονότα όσο και τα γεγονότα. Σε μια εποχή κατά την οποία η Ευρώπη αντιμετωπίζει πολλές προκλήσεις — οικονομικές, κοινωνικές, περιβαλλοντικές, πολιτικές, ακόμη και υπαρξιακές και θεμελιώδεις — οι ιστορίες που η Ευρώπη αφηγείται τώρα θα καθορίσουν τι θα γίνει σε μια δεκαετία και πέρα από αυτήν. Εξ ου και η σημασία της κατανόησης των κύριων αφηγημάτων που προετοιμάζουν το μέλλον προς το οποίο κατευθύνεται η Ευρώπη.
Κατά τη διάσκεψη της 10ης επετείου τον Μάιο του 2019, το πρόγραμμα Dahrendorf για τη μελέτη της ελευθερίας εγκαινίασε επίσημα το έργο για τις ιστορίες της Ευρώπης, το οποίο χρηματοδοτείται από το ίδρυμα Mercator, το ίδρυμα ZEIT και το ίδρυμα Friedrich Naumann. Το έργο έχει ως στόχο να αποτυπώσει τις ιστορίες που κάνει και θα πρέπει να πει η Ευρώπη, καθώς και τι θέλουν οι Ευρωπαίοι να κάνει η ΕΕ στο μέλλον.
Όπως επεσήμανε την εποχή εκείνη ο καθηγητής Timothy Garton Ash, διευθυντής ιστοριών της Ευρώπης, υπάρχουν δυνητικά τόσες ευρωπαϊκές ιστορίες όσες και οι Ευρωπαίοι. Ωστόσο, ανεξάρτητα από τον αριθμό των μοναδικών στιγμών που διαμορφώνουν το αφήγημα κάθε ατόμου, υπάρχουν προηγούμενες στιγμές, ανησυχίες και ελπίδες για το μέλλον της Ευρώπης που είναι εγκάρσιες σε σχέση με τις εμπειρίες Ευρωπαίων από ολόκληρη την ήπειρο.
ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΕΣ ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ
Η ομάδα μας, η οποία αποτελείται από περισσότερους από 20 ερευνητές από ολόκληρη την Ευρώπη, έχει θέσει ως στόχο τον προσδιορισμό των καθοριστικών στιγμών και στόχων που αποτελούν τις ιστορίες της Ευρώπης, συνδυάζοντας τις ακόλουθες ερευνητικές μεθόδους:
- Ποιοτικές συνεντεύξεις και αυτοσυνεντεύξεις με άτομα από διαφορετικές γενιές, τόπους και κοινωνικό υπόβαθρο, καθώς και με εμπειρογνώμονες από διάφορους θεματικούς τομείς·
- Δημοσκόπηση σχετικά με τις πολιτικές προτιμήσεις της ΕΕ σε συνεργασία με το σχέδιο γνωμοδοτήσεων του Ιδρύματος Bertelsmann ·
- Δευτερογενής έρευνα: δεδομένα που συγκεντρώθηκαν από άλλα κανονιστικά, περιγραφικά και αναλυτικά έργα, καθώς και διαδραστικές πρωτοβουλίες, όπως δικτυακοί τόποι, podcast και κινήματα που σχετίζονται με τους θεματικούς τομείς των ευρωπαϊκών ιστοριών.
Από την 10η επέτειο της διάσκεψης του Ναχένντορφ, κατά τη διάρκεια της οποίας συζητήθηκε η ερευνητική εστίαση του έργου μεταξύ ειδικών από τομείς τόσο διαφορετικούς από την πολιτική και το θέατρο, η ομάδα μας διοργάνωσε επίσης διάσκεψη με «μετά το 89» (άτομα που γεννήθηκαν περίπου μεταξύ 1980 και 2000) σε συνεργασία με το Ίδρυμα Mercator στο Βερολίνο, όπου πραγματοποιήσαμε διαβουλευτικές δημοσκοπήσεις σχετικά με τα βασικά ερωτήματα των ευρωπαϊκών ιστοριών. Διοργανώσαμε επίσης δύο εργαστήρια με μαθητές λυκείου στη Γερμανία, όπου συζητήσαμε τη στάση των γενεών σχετικά με το μέλλον της Ευρώπης. Οι εκδηλώσεις αυτές παρείχαν πληροφορίες και ανατροφοδότηση που αποδείχθηκαν ζωτικής σημασίας για τον σχεδιασμό της εν εξελίξει έρευνάς μας.
Βασικά προκαταρκτικά πορίσματα
Οι ερωτώμενοι μας απαντούν σε μια σειρά έξι ερωτήσεων σχετικά με τις στιγμές που θεωρούν πιο σημαντικές στην εμπειρία τους από την Ευρώπη. Με βάση τις πρώτες 117 από αυτές τις εν εξελίξει συνεντεύξεις, οι οποίες είναι διαθέσιμες στον ιστότοπο των ευρωπαϊκών ιστοριών, οι προσωπικές εμπειρίες, όπως οι σπουδές και τα ταξίδια στο εξωτερικό, τείνουν να είναι πιο διαμορφωτικές από συγκεκριμένα ιστορικά γεγονότα. Αντίστοιχα, η ελεύθερη κυκλοφορία αποτελεί το σημαντικότερο πράγμα που η πλειονότητα των ερωτηθέντων δηλώνει ότι η Ευρώπη έχει κάνει προσωπικά γι’ αυτούς. Οι περισσότεροι ερωτηθέντες, στο Ηνωμένο Βασίλειο και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες, θεωρούν το Brexit τη χειρότερη στιγμή της πρόσφατης ευρωπαϊκής ιστορίας. Πολλοί, ιδίως οι ανατολικοί Ευρωπαίοι, ονομάζουν την ανατολική διεύρυνση του 2004 ως την καλύτερη ευρωπαϊκή στιγμή.
Η αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής είναι η δημοφιλέστερη απάντηση στην τελική ερώτηση των συνεντεύξεων σχετικά με το τι θα ήθελαν οι απαντήσαντες να έχει επιτύχει η ΕΕ έως το 2030. Η διαπίστωση αυτή συνέβαλε εν μέρει στις ερωτήσεις που θέσαμε στους Ευρωπαίους στην πρώτη μας ειδική δημοσκόπηση σχετικά με τις πολιτικές προτιμήσεις της ΕΕ. Εκτός από την πολιτική για την κλιματική αλλαγή, ρωτήσαμε επίσης τις απόψεις των πολιτών σχετικά με την απασχόληση και την κοινωνική ασφάλιση. Από την εν λόγω έρευνα στην οποία συμμετείχαν περισσότεροι από 12,000 ερωτηθέντες ηλικίας μεταξύ 16 και 69 ετών και στα 27 κράτη μέλη της ΕΕ και στο Ηνωμένο Βασίλειο, δύο από τα πιο αξιοσημείωτα ευρήματα που αναφέρθηκαν ήταν τα εξής: «το 71 % των Ευρωπαίων τάσσεται υπέρ ενός καθολικού βασικού εισοδήματος (UBI)»· και β) «το 53 % των νέων Ευρωπαίων πιστεύουν ότι τα αυταρχικά καθεστώτα είναι καλύτερα εξοπλισμένα για την αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης». Η δημοσκόπηση αυτή διεξήχθη από τον εταίρο μας σε γνώμες μεταξύ 5 και 25 Μαρτίου 2020, αντικατοπτρίζοντας, ως εκ τούτου, κατά πάσα πιθανότητα τον αντίκτυπο της πανδημίας στις ανησυχίες των ερωτηθέντων μας.