Οραματιζόμενοι την Ευρώπη — Ποια είναι τα διδάγματα που έχουμε αποκομίσει;

Τι έχει να μας διδάξει το παρελθόν σε σχέση με το όραμά μας για το μέλλον;

Από τον Ιούνιο του 2021, το Σπίτι της Ευρωπαϊκής Ιστορίας έχει φιλοξενήσει μια σειρά διαδικτυακών ομιλιώνμε διεθνώς αναγνωρισμένους ιστορικούς και κοινωνικούς επιστήμονες. Με γενικό τίτλο «Οραματιζόμενοι την Ευρώπη», κάθε διάλεξη εξετάζει μια εξέλιξη ή ένα θέμα ιστορικού χαρακτήρα που μπορεί να ρίξει φως σε διάφορες πτυχές της ταυτότητας (ή των ταυτοτήτων) της ηπείρου και να μας δώσει ιδέες για το πως να αντιμετωπίσουμε τις σημερινές προκλήσεις. Η σειρά αυτή διοργανώνεται ως προέκταση της Διάσκεψης για το Μέλλον της Ευρώπης, μιας διακρατικής πρωτοβουλίας σε πολλαπλά επίπεδα, την οποία διαχειρίζονται το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο και η Επιτροπή. Αποτελούμενη από δώδεκα εκδηλώσεις, η σειρά πλησιάζει τα μισά της, με την πέμπτη διάλεξη να γίνεται στις 21 Δεκεμβρίου.

Πιστοί στο ανοικτό και συμμετοχικό πνεύμα της Διάσκεψης για το Μέλλον της Ευρώπης, μεταδίδουμε ζωντανά κάθε διάλεξη στο κανάλι μας στο YouTube. Με τον τρόπο αυτό, έχουν τη δυνατότητα παλιότεροι επισκέπτες και νέοι ακροατές στην Ευρώπη και αλλού να θέτουν ερωτήσεις και να κάνουν σχόλια σε πραγματικό χρόνο.

Πολύ επίκαιρα, η σειρά μας ξεκίνησε στις 22 Ιουνίου με ομιλία του Ivan Krastev που είχε τίτλο «Με ποιον τρόπο η COVID-19 αλλάζει την Ευρώπη όπως την ξέραμε;» Ο ιδρυτής του Κέντρου Φιλελευθέρων Στρατηγικών της Σόφιας ισχυρίζεται ότι “παραδόξως, με το που έκλεισε η Ευρώπη τα σύνορά της, η αίσθηση ότι ζούμε σε μια κοινή Ευρώπη έγινε ισχυρότερη από ποτέ”, καθώς άνθρωποι ένθεν και εκείθεν των συνόρων άρχισαν να συγκρίνουν τις εμπειρίες τους από την πανδημία. Αναφερόμενος στην COVID-19 ως τη «δημογραφική στιγμή της Ευρώπης», συνέχισε λέγοντας ότι λειτούργησε ως κώδων κινδύνου για όλες τις ενδεχόμενες συνέπειες της γήρανσης του πληθυσμού. Όταν ερωτήθηκε από συμμετέχοντα για τις προσδοκίες του από την Διάσκεψη για το Μέλλον της Ευρώπης, ο Krastev εξέφρασε την επιθυμία για μια καθαρότερη γλώσσα από τις Βρυξέλλες, λέγοντας ότι «μπορούμε να προσπαθήσουμε να χρησιμοποιήσουμε αυτόν τον διάλογο όχι μόνο για να κάνουμε πράγματα με άλλο τρόπο, αλλά και για να δικαιολογήσουμε τις πολιτικές με διαφορετικό τρόπο... Η πολιτική δεν είναι μόνο αυτά που κάνει η κυβέρνηση, αλλά και η γλώσσα με την οποία δικαιολογεί ορισμένες πολιτικές.»

Δεύτερη προσκεκλημένη μας ήταν η καθηγήτρια Markéta Křížová του Πανεπιστήμιο του Καρόλου της Πράγας, η οποία συζήτησε στις 21 Σεπτεμβρίου τον αντίκτυπο της αποικιοκρατίας στην ευρωπαϊκή ταυτότητα. Εκτιμώντας ότι ο αποικιοκρατικός επεκτατισμός από τον 15ο ως τον 18ο αιώνα συνέβαλε στην επικράτηση αντιλήψεων φυλετικής ανωτερότητας, η καθηγήτρια Křížová περιέγραψε με παραδείγματα πως εξερευνητές και διανοούμενοι όρισαν την ευρωπαϊκή ταυτότητα ως «πολιτισμένη» σε αντιδιαστολή με τον υποτιθέμενο πρωτόγονο και βάρβαρο τρόπο ζωής των ντόπιων στην Βόρεια και Νότια Αμερική και στην Αφρική. «Το αποικιακό παρελθόν της Ευρώπης δεν είναι κάτι που έχει τελειώσει οριστικά και αμετάκλητα», είπε. «Είναι ακόμη κομμάτι της ευρωπαϊκής εμπειρίας.»

Η τρίτη εκδήλωση της σειράς «Οραματιζόμενοι την Ευρώπη» είχε ομιλητή τον καθηγητή Kerry Brown από το King’s College του Λονδίνου στις 19 Οκτωβρίου. Συζητώντας με ποιους τρόπους διαμορφώθηκαν οι διάφορεςΔυτικές αντιλήψεις για την Κίναστη διάρκεια 800 ετών, ο καθηγητής Brown εξήγησε ότι «η σχέση έχει οικοδομηθεί πάνω σε μια μακροχρόνια και περίπλοκη ιστορία που επιπλέον δεν έχει γραφεί ακόμη καλά-καλά... Στόχος μου είναι να γράψω εγώ αυτή την επισκόπηση.» Επισήμανε επίσης ότι οι εμπειρίες της Δυτικής και της Ανατολικής Ευρώπης με τη Κίνα διαφέρουν έντονα λόγω της κληρονομιάς του κομμουνισμού.

Όταν ερωτήθηκε από συμμετέχοντα σχετικά με το πως θα μπορούσε η Ευρώπη να αποκτήσει μια γόνιμη σχέση με την Κίνα, απάντησε ότι ακούγονται ταυτόχρονα δύο αντιθετικές μεταξύ τους φωνές· η μία κάνει λόγο για εμπορικές σχέσεις με την υπερδύναμη και για συνεργασία για την κλιματική αλλαγή, ενώ η άλλη καταδικάζει τις παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και τις πρόσφατες εξελίξεις στο Hong Kong και στο Xinjiang. Η συνύπαρξη θετικών και αρνητικών αφηγημάτων είναι εμφανής σε όλη τη διάρκεια της 800ετούς σχέσης της Ευρώπης με την Κίνα και απορρέει από την ιστορία αυτή.

Για την τέταρτη διάλεξή μας στις 23 Νοεμβρίου, ο καθηγητής Philipp Ther από το Πανεπιστήμιο της Βιέννης εξέτασε την ιστορία των προσφύγων στη σύγχρονη Ευρώπη. Εξηγώντας αναλυτικά με ποιους τρόπους τα θύματα πολιτικών και θρησκευτικών διωγμών κατέφυγαν σε διάφορα μέρη της Ευρώπης και της Βόρειας Αμερικής, από τις επαναστάσεις του 19ου αιώνα μέχρι τον Πόλεμο της Γιουγκοσλαβίας, χρησιμοποίησε ορισμένα πραγματικά παραδείγματα για να ζωντανέψει την αφήγησή του. Για παράδειγμα, ο με πολωνικές, αυστριακές και γαλλικές ρίζες συγγραφέας και «αιώνιος πρόσφυγας» Manès Sperber αναγκάστηκε πολλές φορές να αλλάξει χώρα λόγω των παγκόσμιων πολέμων και φυλακίστηκε δύο φορές. Παλεύοντας με τη φτώχεια και τη μοναξιά στο μεγαλύτερο μέρος της ζωής τους, έγραψε στα απομνημονεύματά του: «Έπεφτα ολοένα και πιο χαμηλά για να ανακαλύψω ότι κάθε πτώση μπορεί να κρύβει μέσα της μιαν άλλη, ακόμη πιο ιλιγγιώδη, και ότι η άβυσσος δεν έχει τελειωμό.»

Απαντώντας σε ερώτηση σχετικά με το ποια διδάγματα θα μπορούσαν να αντλήσουν οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής από τις διάφορες ιστορικές προσεγγίσεις περί ενσωμάτωσης, ο καθηγητής Ther είπε ότι οι επενδύσεις στη εκμάθηση της γλώσσας και στην επαγγελματική κατάρτιση αποδίδουν στην προσπάθεια να βοηθηθούν οι πρόσφυγες να βρουν δουλειά. Ωστόσο, οι κυβερνητικές πολιτικές πρέπει να υποστηρίζονται από ρεαλιστικές δράσεις σε επίπεδο κοινωνίας.

Η πέμπτη ομιλία μας στις 21 Δεκεμβρίου με τον καθηγητή Mary Kaldor θα διερευνήσει την ιστορία του τρόπου με τον οποίο τα κοινωνικά κινήματα έχουν προβλέψει τον ρόλο της ΕΕ στον κόσμο. Ελάτε μαζί μας σε αυτό το ταξίδι να οραματιστούμε το μέλλον της Ευρώπης στρεφόμενοι στο παρελθόν. Τι θα κάνετε όταν συνειδητοποιήσετε ότι όσα πιστεύετε και όσα νομίζετε δεν επιβεβαιώνονται από τα ιστορικά τεκμήρια;

Προσεχείς διαλέξεις