Bellum et Artes

Ευρωπαϊκά κυβερνητικά σπίτια, που συνδέονται μέσω περίπλοκων οικογενειακών δεσμών, μοχλεύουν πολιτικές και θρησκευτικές συμμαχίες για τη διεκδίκηση κληρονομικών αξιώσεων. Εκτός από την ενσύρματη χρήση όπλων, οι δυσλειτουργίες αυτές ενεπλάκησαν στην καλλιτεχνική διπλωματία, χρησιμοποιώντας πολύτιμα έργα τέχνης ως σύμβολα εξουσίας και διπλωματικές χειρονομίες. Παρά το γεγονός ότι βρίσκονται σε καιρό πολέμου, πραγματοποιήθηκαν σημαντικές επενδύσεις στην τέχνη, τονίζοντας τον ρόλο των στοχευμένων εκστρατειών εικόνας για την ενίσχυση του κύρους και της στήριξης των ευρωπαϊκών βασιλικών δικαστηρίων. Οι παράγοντες του πολέμου ήταν οι κορυφαίες δυσάρεστες ευρωπαϊκές χώρες, όπως η Ισπανία, η Γαλλία, η Δανία και η Σουηδία, και αντιπροσώπευαν τα ισχυρότερα σπίτια της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. 

Johannes Wundes the Younger (ενεργός γύρω στο 1590 — γύρω στο 1630) (rapier), Clemens Einhorn (dagger)
Διακοσμητικά όπλα του εκλογέα John George I του καταγραφέα και του dagger
της Σαξονίας, Γερμανός, πριν από το 1640. Rüstkammer, Staatliche Kunstsammlungen Dresden, Γερμανία

Κατά τον πόλεμο, τα κράτη αναθέτουν την οργάνωσή τους σε ιδιωτικές στρατιωτικές επιχειρήσεις. Ήταν εμπειρογνώμονες του στρατού και ανέλαβαν επιχειρηματική δραστηριότητα από τον πόλεμο, στρατολογούν μισθοφόρους και ηγήθηκαν της εκστρατείας. Ωστόσο, ο εξοπλισμός και η συντήρηση ενός στρατού ήταν εξαιρετικά δαπανηρές και, ως εκ τούτου, οι εκβιαστικές συνεισφορές ήταν αναπόφευκτες, αν και επιβάρυναν σημαντικά τον πληθυσμό. Πολλά στρατεύματα ήταν κακοπειθαρχημένα και λεηλασμένα χωριά και πόλεις, διαταράσσοντας τις τάξεις και τον στρατιωτικό νόμο. 

Θώρακα πολέμου· θωρακισμένα και κατάλληλα για χρήση στον αγρό με εξελιγμένο μηχανισμό ασφάλισης Rüstkammer
, Staatliche Kunstsammlungen Dresden, Γερμανία. Φωτογραφία: Thomas Seidel

Ο πόλεμος των τριακοσίων ετών οδήγησε σε πρωτοφανείς απώλειες ανθρώπινων ζωών και καταστροφές, δημιουργώντας έτσι μια τραυματική περίοδο στην ευρωπαϊκή ιστορία. Περίπου το ένα τρίτο του πληθυσμού της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας υποκύπτει σε βία, λιμοκτονία και ασθένειες. Τα δεινά των αμάχων επιδεινώθηκαν από βίαιες επιθέσεις, βιασμούς και λεηλασίες τόσο αντιμαχόμενων όσο και συμμαχικών στρατευμάτων. Οι καλλιτέχνες, αντλώντας από τις δικές τους πολεμικές εμπειρίες, απεικονίζουν αυτές τις φρικαλεότητες στα έργα τους, αντιπαραβάλλοντας εσκεμμένα τη φρικαλεότητα με την αισθητική ελκυστικότητα, η οποία έχει συνηθίσει με τους σύγχρονους συλλέκτες. 

Daniel Hubatka, πρώην στρατιώτης, Τεκμηρίωση τραυματισμών πολέμου, 1655
Sächsisches Staatsarchiv — Hauptstaatsarchiv Dresden

Ο πόλεμος, ο οποίος εκλαμβάνεται ως ευρωπαϊκό γεγονός, πυροδότησε μια άνθηση των μέσων ενημέρωσης με ευρεία κυκλοφορία έντυπων ειδήσεων, συμπεριλαμβανομένων ευρύτερων φύλλων και φυλλαδίων. Και οι δύο πλευρές χρησιμοποίησαν το υλικό αυτό για προπαγάνδα, μετατρέποντας τα μέσα ενημέρωσης σε δευτερεύον πεδίο μάχης για την απότομη σάτιρα και τη διάδοση «ψευδών ειδήσεων». 

Simon van de Passe (?) «The Great European War Ballet»
Northern Netherlands, 1632. Rijksmuseum, Άμστερνταμ, Κάτω Χώρες
 

Κατά τη διάρκεια του πολέμου, τα πολιτιστικά αγαθά κατέστησαν ιδιαίτερα απειλούμενα αντικείμενα. Οι βασιλικοί κυβερνήτες γνώριζαν τη σημασία των καλλιτεχνικών θησαυρών. Μεταξύ άλλων, πραγματοποιήθηκαν λεηλασίες στους καταυλισμούς της Χαϊδελβέργης (1622), της Mantua (1630), του Mainz (1631), του Μονάχου (1632), της Στουτγάρδης (1634/35) και τέλος της Πράγας (1648). Οι νικητές ανέλαβαν την κυριότητα των έργων τέχνης και των βιβλίων, τα προσθέτουν στις δικές τους συλλογές ή τα δώρισαν με αντάλλαγμα πλεονεκτήματα. Δεδομένου του ιστορικού της και της ιστορίας του, η λεηλατημένη τέχνη από την περίοδο αυτή μπορεί να θεωρηθεί σημαντικό μέρος της κοινής πολιτιστικής κληρονομιάς της Ευρώπης. 

Domenico Fetti (1589-1623), David με επικεφαλής του Goliath, 1614/1615 Staatliche
Kunstsammlungen Dresden, Gemäldegalerie Alte Meister photo: Elke Estel, Hans-Peter Klut
 

Οι προσπάθειες για ειρήνη μετά τη σύγκρουση του 1618 ξέσπασαν αρχικά μέχρι την Ειρήνη της Βεστφαλίας το 1648. Νομικοί εμπειρογνώμονες έθεσαν τα θεμέλια για σύγχρονο διεθνές δίκαιο, περιορίζοντας το δικαίωμα μισθοδοσίας πολέμου σε κυρίαρχα κράτη. Διπλωμάτες, ως νομικοί εμπειρογνώμονες, διαδραμάτισαν καίριο ρόλο στη διαμόρφωση των ειρηνευτικών διαπραγματεύσεων. Η Ειρήνη της Βεστφαλίας αναδιοργάνωσε την Αγία Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία και παραχωρεί κυριαρχία στις Κάτω Χώρες και την Ελβετία. Παρά το γεγονός ότι η ειρήνη στην Ευρώπη παραμένει ασαφής, οι ειρηνευτικοί στόχοι συνεχίστηκαν. Το Συνέδριο Εφαρμογής της Νυρεμβέργης το 1649-1650 παγίωσε την αρχικά εύθραυστη ειρήνη διασφαλίζοντας την αποστράτευση των στρατευμάτων, με αποτέλεσμα ένα εορταστικό φεστιβάλ που σηματοδοτεί το τέλος του πολέμου. 

Επικύρωση της ειρηνευτικής συνθήκης του Osnabrück από τη βασίλισσα Χριστίνα της Σουηδίας, Στοκχόλμη, 18 Νοεμβρίου 1648
Sächsisches Staatsarchiv — Hauptstaatsarchiv, Δρέσδη, Γερμανία
 

Παρά την ειρήνη της Βεστφαλίας το 1648, η Ευρώπη δεν πέτυχε διαρκή ειρήνη. Συνεχίστηκαν οι πόλεμοι, η στρατιωτικοποίηση και η αποικιακή επέκταση, οδηγώντας σε καταστροφικές συγκρούσεις. Οι προσπάθειες για παγκόσμια ειρήνη μέσω πρωτοβουλιών όπως οι Συμβάσεις της Χάγης και ο Σύνδεσμος των Εθνών υπονομεύθηκαν από τους δύο παγκόσμιους πολέμους. Ενώ η Ευρωπαϊκή Ένωση εμπόδισε τα κράτη μέλη να πολεμήσουν το ένα εναντίον του άλλου μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, η απειλή συγκρούσεων εξακολουθεί να υφίσταται στην Ευρώπη, ενώ ταυτόχρονα καταδικάζεται συνεχώς ως μέσο επίτευξης πολιτικών στόχων. 

Martin John Callanan (γεννηθείς στις 1982), Wars during my life, 2014, video, 14’.20 ", Courtesy of the artist