Η ευρωπη σε ερειπια

Το δηλητηριώδες αέριο χρησιμοποιείται για πρώτη φορά με επιτυχία από τις γερμανικές στρατιωτικές δυνάμεις στο Υπρ του Βελγίου το 1915. Η ιδέα να χρησιμοποιηθεί το αέριο ως όπλο συλλαμβάνεται για να σπάσει το αδιέξοδο που είχε προκληθεί από τον πόλεμο των χαρακωμάτων. Χρησιμοποιούνται χλώριο, βρώμιο και αέριο μουστάρδας. Στην πραγματικότητα, ο αριθμός των νεκρών δεν είναι πολύ μεγάλος αλλά οι ψυχολογικές επιπτώσεις στους στρατιώτες είναι βαρύτατες. Η μάσκα αερίου απεικονίζει με τον πιο παραστατικό τρόπο την αποκτήνωση του ατόμου στον πόλεμο αυτόν.

Πολεμικές μάσκες αερίου
Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής
1917
Hulton Archive/ Stringer/ Getty

Στις 28 Ιουνίου 1914, ο διάδοχος της Αυστροουγγρικής Αυτοκρατορίας, Αρχιδούκας Φραγκίσκος Φερδινάνδος, και η σύζυγός του δολοφονούνται στο Σαράγεβο από τον Γκαβρίλο Πρίντσιπ, έναν Σερβο της Βοσνίας που αγωνίζεται για τη δημιουργία ενός κράτους ανεξάρτητου από την Αυστρία. Το γεγονός αυτό αποσταθεροποιεί την εύθραυστη ισορροπία δυνάμεων και βυθίζει την ήπειρο σε πόλεμο.

Πιστόλι παρόμοιο με εκείνο που χρησιμοποιήθηκε κατά τη δολοφονία στο Σεράγεβο,
Βέλγιο, 1910
Heeresgeschichtliches Museum, Βιέννη, Αυστρία

Υπολογίζεται ότι 10 εκατομμύρια στρατιώτες έχασαν τη ζωή τους στον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο· πολλών οι σοροί δεν αναγνωρίστηκαν ποτέ. Αυτό οδήγησε στην ιδέα του «Άγνωστου Στρατιώτη» σε όλη την Ευρώπη, δίνοντας στους λαούς τη δυνατότητα να θυμούνται και να τιμούν σε νεκροταφεία και μνημεία όσους έχασαν τη ζωή τους στα πεδία των μαχών. Μετά τον πόλεμο, η σφαγή θεωρήθηκε παράλογη και η εμπιστοσύνη στις άρχουσες τάξεις διαβρώθηκε. Το τοπίο της Ευρώπης, σημαδεμένο από τον πόλεμο, αλλάζει για πάντα. Πεδία μάχης, πολεμικά απομεινάρια και τάφοι είναι σήμερα μάρτυρες αυτών των γεγονότων και διατηρούν τη μνήμη του παρελθόντος.

Ταφικό σήμα για Αυστριακούς στρατιώτες
Μέτωπο της Soča, Αυστροουγγρική Αυτοκρατορία, 1914-1918
Τσιμέντο και συρματόπλεγμα
Kobariški muzej, Kobarid, Σλοβενία

Η Ρωσική Επανάσταση του 1917 είναι κοσμοϊστορικό γεγονός παγκόσμιας εμβέλειας. Ο Κομμουνισμός εμφανίζεται στην διεθνή σκηνή ως εναλλακτική λύση στις μοναρχίες, την κοινοβουλευτική δημοκρατία και τις οικονομίες της αγοράς. Η προσωπολατρία για τον Ιωσήφ Στάλιν αρχίζει αμέσως μετά την άνοδό του στην εξουσία στην Σοβιετική Ένωση στα τέλη της δεκαετίας του 1920 και κορυφώνεται μετά τη Σοβιετική νίκη στον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο.

«Σηκώστε ψηλότερα το λάβαρο του Μαρξ, του Ένγκελς, του Λένιν και του Στάλιν!»
Σοβιετική Ένωση, 1933
Gustav Klutsis (1895-1938)
Αφίσα
Αντίγραφο
Российская государственная библиотека / Κρατική Βιβλιοθήκη Ρωσίας, Μόσχα, Ρωσία

Τα Συντάγματα πολλών χωρών σε ολόκληρη την Ευρώπη αναγνωρίζουν στους άνδρες — και σε πολλές περιπτώσεις στις γυναίκες — δικαίωμα ψήφου. Η κρατική εξουσία περιορίζεται, γεγονός που αποτελεί πραγματική πρόοδο για τη δημοκρατία.

Κάλπη
Φινλανδία, αρχές 20ού αιώνα
Vapriikki Museokeskus, Τάμπερε, Φινλανδία

Κατά τη διάρκεια της συνόδου της Κοινωνίας των Εθνών στις 7 Σεπτεμβρίου 1929, ο Γάλλος υπουργός Aristide Briand απευθύνει έκκληση προς τις ευρωπαϊκές χώρες να καταδικάσουν ομόφωνα τον πόλεμο και να εφαρμόσουν πολιτική αφοπλισμού. Είναι η πρώτη φορά που ευρωπαϊκό κράτος λαμβάνει την πρωτοβουλία να προτείνει κοινή ευρωπαϊκή δράση.

Aristide Briand (1862-1932)
Γάλλος πολιτικός
Γαλλία, δεκαετία του 1920
Granger Historical Picture Archive / Alamy Stock Photo

Ο ισπανικός εμφύλιος πόλεμος αρχίζει το 1936 και τελειώνει το 1939 με την επικράτηση της δικτατορίας του Φράνκο. Το πραξικόπημά του εναντίον της Δεύτερης Ισπανικής Δημοκρατίας είναι ενδεικτικό της χαρακτηριστικής για την εποχή αντιπαράθεσης μεταξύ δεξιάς και αριστεράς, δικτατορίας και δημοκρατίας.

Ο βομβαρδισμός της βασκικής πόλης Γκερνίκα στις 26 Απριλίου 1937 από γερμανικά και ιταλικά αεροσκάφη αποτελεί ένα από τα φρικτότερα γεγονότα του Ισπανικού Εμφυλίου.

«Guernica»
Γαλλία, 1937
Χάλκινο άγαλμα
René Iché (1897-1954)
Σπίτι της Ευρωπαϊκής Ιστορίας, Βρυξέλλες, Βέλγιο

Το ναζιστικό καθεστώς ασκεί βάναυση καταστολή εις βάρος των αντιπάλων του και κλείνει σε στρατόπεδα συγκέντρωσης όλους όσους θεωρεί ότι απειλούν την ασφάλειά του λόγω των πολιτικών πεποιθήσεων, της απείθειας ή της αντίστασης τους.

Διάγραμμα διακριτικών κρατουμένων
Στρατόπεδο συγκέντρωσης Νταχάου, Γερμανικό Ράιχ, γύρω στο 1938-1942
Αντίγραφο
KZ-Gedenkstätte Dachau, Νταχάου, Γερμανία
Bundesarchiv, Bild 146-1993-051-07 / CC-BY-S.A 3.0, Koblenz, Germany

Οι φιλοδοξίες της Γερμανίας για επέκταση των εδαφών της και κυριαρχία στην Ευρώπη βυθίζουν την ήπειρο στον πόλεμο την 1η Σεπτεμβρίου 1939. Μια εβδομάδα νωρίτερα, ο Χίτλερ και ο Στάλιν έχουν καταλήξει σε συμφωνία μη επίθεσης, καθώς και σε μυστικό πρωτόκολλο που διαιρούσε την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη σε ναζιστικές και σοβιετικές σφαίρες επιρροής.

«Η Ευρωπαϊκή Αποστολή της Γερμανίας»
Βερολίνο, Γερμανικό Ράιχ, γύρω στο 1941
Werner von Axster-Heudtlaß
Αφίσα
Αντίγραφο
Deutsches Historisches Museum, Βερολίνο, Γερμανία

Καθώς οι λαοί αγανακτούν και αηδιάζουν από την ναζιστική τυραννία και θηριωδία, αναπτύσσεται στις υπό κατοχή χώρες η αντίσταση. Δεν έχει την ίδια μορφή σε όλα τα μέρη· αλλού – στην Ελλάδα, την Πολωνία, την Γιουγκοσλαβία και την Σοβιετική Ένωση – φτάνει μέχρι ευρείας κλίμακας στρατιωτικές συγκρούσεις, αλλού πάλι εκφράζεται ως πολιτική αντίσταση.

Παρτιζάνοι (Εθνικός Απελευθερωτικός Στρατός)
Γιουγκοσλαβία, 1942-1945
Φωτογραφία
Hrvatski povijesni muzej, Ζάγκρεμπ, Κροατία

Οι Εβραίοι σε σχεδόν όλες τις κατεχόμενες χώρες υποχρεώνονται να φέρουν το κίτρινο άστρο του Δαβίδ. Στόχος είναι ο εξευτελισμός και η περιθωριοποίησή τους. Ο υποχρεωτικός εκτοπισμός των Εβραίων στα γκέτο αποτελεί σημαντικό πρώτο βήμα για την οργάνωση του Ολοκαυτώματος, της Shoah.

Άστρο του Δαβίδ από την κατεχόμενη Γαλλία
Γαλλία, 1942-1944
בית לוחמי הגטאות / Ghetto Fighters' House Museum, Δυτική Γαλιλαία, Ισραήλ

Εκατοντάδες χιλιάδες άμαχοι πεθαίνουν κατά τη διάρκεια πολιορκιών εξαιτίας της πείνας και των ασθενειών που προκαλεί η πείνα.

Λιμοκτονούσα Ολλανδή
Άμστερνταμ, κατεχόμενες Κάτω Χώρες, 1944-1945
Casparus Bernardus (Cas) Oorthuys (1908 - 1975)
Φωτογραφία
Nederlands Fotomuseum, Ρότερνταμ, Κάτω Χώρες

Η αναγκαστική εσωτερική μετανάστευση στη Σοβιετική Ένωση υπό το καθεστώς του Στάλιν, κατά τη διάρκεια του πολέμου αλλά και μετά την λήξη του, αφορά εκατομμύρια ανθρώπους. Το γράμμα αυτό, γραμμένο επάνω σε φλούδα σημύδας από έναν εκτοπισμένο δικηγόρο που αρρώστησε ενώ δούλευε στο γκουλάγκ, μιλά για την ελπίδα του να ξαναδεί την οικογένειά του. Δεν τους ξαναείδε ποτέ.

Επιστολή φυλακισμένου σε γκουλάγκ
Vyatlag, Σοβιετική Ένωση, Ιανουάριος 1943
Φλοιός σημύδας
Tukuma muzejs, Tukums, Λετονία

Οι πιθανότητες επιβίωσης ενός αιχμαλώτου πολέμου εξαρτώνται τόσο από το ποια παράταξη τον αιχμαλωτίζει, όσο και από το χρονικό σημείο του πολέμου κατά το οποίο αιχμαλωτίζεται. Ο αμερικανικός Ερυθρός Σταυρός κατορθώνει να ετοιμάσει και να αποστείλει περισσότερα από 27 εκατομμύρια δέματα προκειμένου να αυξηθούν οι πιθανότητες των κρατουμένων να επιστρέψουν σώοι στη πατρίδα τους.

Δέμα Ερυθρού Σταυρού
Ηνωμένο Βασίλειο, 1945
Χαρτόνι
Imperial War Museum, Λονδίνο, Ηνωμένο Βασίλειο