Ανοικοδομηση της διαιρεμενης ηπειρου

Τα σύνορα χαράσσονται εκ νέου και ολόκληρες ομάδες πληθυσμού μετακινούνται δια της βίας. Οι συμμαχικές δυνάμεις της Δύσης αποδέχονται την επέκταση των πολωνικών συνόρων προς τα δυτικά και τον έλεγχο των χωρών της Βαλτικής από τη Σοβιετική Ένωση. Αλλαγές συνόρων γίνονται επίσης στην Ιταλία, τη Βουλγαρία, τη Ρουμανία, την Ουγγαρία και την Τσεχοσλοβακία. Η Γερμανία και η Αυστρία διαιρούνται σε ζώνες υπό κατοχή.

Ηγέτες των Συμμάχων συσκέπτονται για την Ευρώπη
Λονδίνο, Ηνωμένο Βασίλειο, 1945
Γελοιογραφία
Αντίγραφο
Punch, Λονδίνο, Ηνωμένο Βασίλειο

Η έντονη λειψανδρία έχει ως αποτέλεσμα να επωμίζονται το βάρος των έργων ανοικοδόμησης οι γυναίκες, οι νέοι και οι αιχμάλωτοι πολέμου.

Γυναίκες εργάζονται στην αποκομιδή χαλασμάτων
Ταλίν, Εσθονία, 1945
Φωτογραφία
Rahvusarhiiv, Ταλίν, Εσθονία

Οι ουρές για το ψωμί είναι συνηθισμένο φαινόμενο και οι άνθρωποι επινοούν τρόπους για να ξαναχρησιμοποιούν οτιδήποτε μπορούν να βρουν για θέρμανση, ρουχισμό και άλλες ανάγκες.

Δελτία τροφίμων
Ουγγαρία, δεκαετία του 1940
Ακριβές αντίγραφο
Magyar Nemzeti Múzeum, Βουδαπέστη, Ουγγαρία

Οξύτατες ιδεολογικές διαφορές μεταξύ των φιλελεύθερων δημοκρατιών της Δύσης και του Κομμουνισμού της Ανατολής επανέρχονται στην επιφάνεια και αυξάνουν τις πιθανότητες για έναν νέο παγκόσμιο πόλεμο.

Η πρώτη ατομική βόμβα της Σοβιετικής Ένωσης
Μόσχα, Σοβιετική Ένωση, δεύτερο μισό του 20ού αιώνα
Φωτογραφία
Политехнический музей / Πολυτεχνικό Μουσείο, Μόσχα, Ρωσία

Τα κονδύλια του Σχεδίου Μάρσαλ προσφέρονται στις περισσότερες δυτικές και ανατολικές χώρες της Ευρώπης αλλά η Σοβιετική Ένωση υποδεικνύει στις κυβερνήσεις των χωρών που βρίσκονται υπό την επιρροή της να απορρίψουν την προσφορά, γεγονός που διευρύνει την πολιτική διαίρεση της ηπείρου. Κατά την περάτωση του Σχεδίου, όλες οι δικαιούχες χώρες έχουν ξεπεράσει τα προπολεμικά οικονομικά τους επίπεδα.

Ο Στάλιν προσπαθεί να μπλοκάρει το Σχέδιο Μάρσαλ
The New York Times, Ηνωμένες Πολιτείες, 1947
Edwin Marcus
Γελοιογραφία
Αντίγραφο
The New York Times, Ηνωμένες Πολιτείες

Τόσο το δυτικό όσο και το ανατολικό μπλοκ είναι αποφασισμένα να αποδείξουν την ανωτερότητα του δικού τους κοινωνικού προτύπου. Το ανατολικό μπλοκ ενστερνίζεται την επικράτηση της κομμουνιστικής ιδεολογίας έναντι του καπιταλισμού και στηρίζεται στον κεντρικό σχεδιασμό της οικονομίας και στον μονοκομματισμό. Αυτά τα οικονομικά και πολιτικά χαρακτηριστικά παρουσιάζονται απλώς ως μεταβατικά στάδια στην πορεία προς μία αταξική κοινωνία, χωρίς κράτη.

«CCCP USA»
Παρίσι, Γαλλία, 1968
Roman Cieslewicz
Αφίσα
Αντίγραφο
Σπίτι της Ευρωπαϊκής Ιστορίας, Βρυξέλλες, Βέλγιο

Η πλαστική καρέκλα σε σχήμα S, δημιουργία του Δανού σχεδιαστή Verner Panton είναι χαρακτηριστικό προϊόν της εποχής. Οι σχεδιαστές στις κομμουνιστικές χώρες δείχνουν εξίσου πρόθυμοι να αποδείξουν την αξία τους: λίγο αργότερα, η Ανατολική Γερμανία παράγει την δική της καρέκλα, σε σχήμα Ζ.

Καρέκλα σε σχήμα S
Δυτική Γερμανία, δεκαετία του 1960
Verner Panton (1926-1998)
Πλαστικό
Σπίτι της Ευρωπαϊκής Ιστορίας, Βρυξέλλες, Βέλγιο

Οι αλλαγές που συμβαίνουν στα ευρωπαϊκά εκπαιδευτικά συστήματα την περίοδο αυτή είναι τεράστιες. Η κρατική χρηματοδότηση αυξάνεται σε όλα τα επίπεδα χάρη στις ταχύτατα αναπτυσσόμενες οικονομίες και στο κράτος προνοίας, με αποτέλεσμα να εξασφαλίζεται καλύτερη πρόσβαση για περισσότερα παιδιά και νέους στην παιδεία, η οποία δεν απευθύνεται πλέον σε μία μόνο, προνομιούχο μειονότητα.

Φωτογραφία τάξης
Βουλγαρία, δεκαετία του 1960
Ιδιωτική συλλογή

Πόλεις-δορυφόροι και μεγάλα πολεοδομικά συγκροτήματα οικοδομούνται σύμφωνα με τις αρχές της μοντερνιστικής αρχιτεκτονικής. Ολόκληρα χιλιόμετρα πανομοιότυπων γκρι τσιμεντένιων όγκων αναπτύσσονται παράλληλα με τους συγκοινωνιακούς κόμβους και τα κέντρα παροχής κοινωνικών υπηρεσιών. Οι αρνητικές επιπτώσεις αυτού του ακραίου λειτουργισμού και της σκληρής αισθητικής τυποποίησης στη ζωή των ανθρώπων και στον κοινωνικό ιστό θα γίνουν αντιληπτές πολύ αργότερα.

Μακέτα διαμερίσματος τριών δωματίων «WBS 70»
Ανατολική Γερμανία, δεκαετία του 1970
Ακριβές αντίγραφο
Deutsches Historisches Museum, Βερολίνο, Γερμανία

Το κάθισμα της παιδοδοντιατρικής κλινικής Eastman μας υπενθυμίζει ότι η υγειονομική περίθαλψη στην Ευρώπη του Μεσοπολέμου εξαρτιόταν σε μεγάλο βαθμό από τη γενναιοδωρία ιδιωτών δωρητών, όπως ο Αμερικανός επιχειρηματίας George Eastman. Τη δεκαετία του 1930 ίδρυσε και χρηματοδότησε αρκετές οδοντιατρικές κλινικές στην Ευρώπη, οι οποίες μετά τον πόλεμο ενσωματώθηκαν στις δημόσιες υπηρεσίες υγείας.

Οδοντιατρικό κάθισμα της κλινικής Eastman
Στοκχόλμη, Σουηδία, δεκαετία του 1950
Eastmaninstitutet, Στοκχόλμη, Σουηδία

Το ιδιόκτητο αυτοκίνητο, προνόμιο παλαιότερα των πλουσίων, γίνεται πλέον απτή δυνατότητα για ολοένα και περισσότερους ανθρώπους και αποτελεί σύμβολο της ευρωπαϊκής ευημερίας. Στο ανατολικό μπλοκ, ωστόσο, όπου η παραγωγή ποτέ δεν καλύπτει τη ζήτηση, τα αυτοκίνητα είναι είδη πολυτελείας και μερικές φορές οι αγοραστές εγγράφονται σε λίστες μακροχρόνιας αναμονής. Άδειες κατασκευής για πασίγνωστα μοντέλα, όπως τα ιταλικά FIAT, πωλούνται σε άλλες χώρες της ηπείρου.

Zastava 750, κατασκευασμένο με άδεια της FIAT
Γιουγκοσλαβία, 1978
Σπίτι της Ευρωπαϊκής Ιστορίας, Βρυξέλλες, Βέλγιο

Στη δυτική Ευρώπη, η ελπίδα για την ένωση της Ευρώπης μεγαλώνει, καθώς εντείνεται διαρκώς η αίσθηση του εγκλωβισμού της ηπείρου μεταξύ των δύο υπερδυνάμεων. Σιγά-σιγά, η ιδέα της ηπείρου ως «τρίτης δύναμης» προετοιμάζει το έδαφος για τη διεύρυνση της διασυνοριακής συνεργασίας.

Η Ευρώπη την εποχή του Ψυχρού Πολέμου
Γαλλία, γύρω στο 1948
Αφίσα
Αντίγραφο
Centre international de recherche sur l’imagerie politique, Παρίσι, Γαλλία

Για τις «Ηνωμένες Πολιτείες της Ευρώπης» χρειαζόμαστε απτά πράγματα όπως είναι τα διαβατήρια και το κοινό νόμισμα. Ήδη από τη δεκαετία του 1940, μια ανεξάρτητη ένωση αποκαλούμενη «Ευρωπαϊκό Κίνημα», εργάζεται προς την κατεύθυνση αυτή διανέμοντας εικονικές ταυτότητες και χαρτονομίσματα.

Iδέα για ένα μελλοντικό ευρωπαϊκό χαρτονόμισμα
Κάτω Χώρες, 1949
Αντίγραφο
International Institute for Social History, Άμστερνταμ, Κάτω Χώρες

Προσέξτε την επιγραφή EUROP σε αυτή τη ράβδο σιδήρου του 1953. το τελικό γράμμα «Ε», όπως συνήθως γράφεται στα γαλλικά ή «Α», όπως γράφεται στα γερμανικά, ολλανδικά και ιταλικά, παραλείπεται. Πρόκειται για χαρακτηριστικό παράδειγμα του πνεύματος συμβιβασμού στο βρίσκεται στην καρδιά της νέας Ευρωπαϊκής Κοινότητας Άνθρακα και Χάλυβα.

Ράβδος που συμβολίζει το σχέδιο Σούμαν
Λουξεμβούργο, 1953
Σίδηρος
Ακριβές αντίγραφο
Fondation Jean Monnet pour l’Europe, Λωζάννη, Ελβετία

Οι καλλιτέχνες Ρίτουλα Φρένκελ και ο σύζυγός της Νίκολας Μόρις δημιουργούν το έργο τέχνης Josef’s Coat (Το πανωφόρι του Ιωσήφ) το 2001. Το πανωφόρι ανήκε στον πατέρα της Ρίτουλα, Γιόζεφ Φρένκελ, επιζώντα του Ολοκαυτώματος.

«Το πανωφόρι του Ιωσήφ»
Darmstadt, Γερμανία, 2001
Ritula Fränkel, Nicholas Morris
Ευρωπαϊκή Ένωση 2016 / Σπίτι της Ευρωπαϊκής Ιστορίας, Βρυξέλλες, Βέλγιο