Η ιστορία πίσω από την αφίσα Το Κίνημα «Mail Art»

Του Iosif Király, εικαστικού, αρχιτέκτονα και δασκάλου, Βουκουρέστι, Ρουμανία

Η Ταχυδρομική Τέχνη θεωρείται από τους θιασώτες της ως η πιο δημοκρατική μορφή τέχνης που υπάρχει, αφού βασίζεται — όπως λένε μερικοί από αυτούς — στον πλέον δημοκρατικό θεσμό: ταχυδρομική υπηρεσία. Με αφετηρία το αξίωμα ότι όποιος έχει πρόσβαση στην ταχυδρομική υπηρεσία μπορεί να γίνει καλλιτέχνης της Mail Art, όλες οι πράξεις που επιτελούνται εντός του δικτύου ακολουθούν ορισμένους απαράβατους κανόνες: δεν υπάρχει λογοκρισία, όλα τα έργα τέχνης που υποβάλλονται εκτίθενται, κανένα έργο που αποστέλλεται δεν επιστρέφεται. Κάθε συμμετέχων λαμβάνει μία δημοσίευση ή κατάλογο όλων των συμμετεχόντων (ονόματα και διευθύνσεις) από όπου μπορούν, αν θέλουν, να επιλέξουν νέους συνεργάτες ή να προσελκύσουν την προσοχή άλλων που θα ήθελαν να επικοινωνήσουν μαζί τους για μελλοντικά έργα. Κάτι άλλο επίσης, ταχυδρομικά έργα ή αρχεία δεν προορίζονται για εμπορική χρήση.

Ενώ στον σύγχρονο κόσμο της τέχνης ένα αντικείμενο τέχνης πρέπει να επικυρωθεί από επικριτές, επιμελητές, γκαλερίαρχους και συλλέκτες πριν περάσουν τη δοκιμασία του χρόνου, στον κόσμο της τέχνης του ταχυδρομείου το αντικείμενο τέχνης επικυρώνεται μόνο από υπαλλήλους ταχυδρομικών υπηρεσιών. Την ιδέα αυτή, σαν εκείνες του Duchamp, είχε ο Ray Johnson, του κινήματος Fluxus, με αυτό που σύντομα θα ονομαστεί New York Correspondence School.

Το δίκτυο άρχισε να αποκρυσταλλώνεται ήδη από τη δεκαετία του 1960, φτάνοντας στο απόγειό του τη δεκαετία του 1980. Την ίδια πάνω-κάτω εποχή, μερικοί Ρουμάνοι καλλιτέχνες, της γενιάς μου κυρίως, ξεκίνησαν να πειραματίζονται με αυτήν. Το πνεύμα της ταχυδρομικής τέχνης ήταν επικεντρωμένο στην επικοινωνία, στην ελεύθερη ανταλλαγή καλλιτεχνικών ιδεών, στο σπάσιμο των πολιτισμικών στεγανών, στην ελευθερία και στην αμφισβήτηση κοινωνικών ταμπού. Με λίγα λόγια, όλα όσα φοβόταν πιο πολύ το κομμουνιστικό καθεστώς στη Ρουμανία (και τα ολοκληρωτικά καθεστώτα γενικότερα).

Αυτός ήταν και ο λόγος που η δραστηριότητα των συμμετεχόντων στο δίκτυο της Mail Art αποτέλεσε αντικείμενο παρακολούθησης και λογοκρισίας. Εκεί κοντά στα τέλη της δεκαετίας του 1980, το κίνημα ήταν σχεδόν τελειωμένο. Ποτέ δεν μπορούσα να ξέρω με σιγουριά αν τα μηνύματά μου θα έφθαναν στον προορισμό τους ή αν όλα τα μηνύματα που έστελναν σε μένα θα έφταναν όντως στα χέρια μου.

Όταν σκέφτομαι σήμερα τη δεκαετία του 80, δεν την αναπολώ με ευχαρίστηση, αλλά η περιπέτεια της ταχυδρομικής τέχνης ήταν σταθμός και τα θεμέλιά της μου φαίνονται ολοένα και πιο στέρεα και, μολονότι, ως σημείο στο χρόνο απομακρύνεται διαρκώς, εγώ αντίθετα το αισθάνομαι ολοένα και πιο κοντινό.

Πηγή εικόνας: Mail-art του Radu Igaszag, (γεν. 1953), Ρουμανία