Τι πετάμε: μια έκθεση για τα απορρίμματα που προσπαθεί να μη δημιουργήσει πολλά απορρίμματα

Σε μια έκθεση με κυκλικό χαρακτήρα, τα υλικά που χρησιμοποιούνται για τη δημιουργία των κατασκευών, των τοίχων και για τη λειτουργία της έκθεσης έχουν χρησιμοποιηθεί πριν από την έκθεση και θα συνεχίσουν τον κύκλο ζωής τους στη συνέχεια (πλήρως κυκλικά υλικά) ή κατασκευάζονται από επαναχρησιμοποιούμενα ή ανακυκλωμένα υλικά (ημικυκλικά υλικά). Για παράδειγμα, στην έκθεση «Τι πετάμε», σε ολόκληρη την κατασκευή που υποστηρίζει τη σκηνογραφία και τις προθήκες χρησιμοποιούνται σκαλωσιές, ένα πλήρως κυκλικό υλικό που χρησιμοποιείται πολλές φορές σε εργοτάξια. Τα πάνελ της έκθεσης είναι πλαστικά χωρίσματα που έχουν κατασκευαστεί από ανακυκλωμένα μπουκάλια και σακούλες και στη συνέχεια θα επαναχρησιμοποιηθούν.

Το μουσείο συνεργάστηκε με τη συνεταιριστική εταιρεία σχεδιασμού «Rotor» με έδρα τις Βρυξέλλες, προκειμένου να συμπεριληφθούν στην πρόσκληση υποβολής προσφορών για τον σχεδιασμό και την παραγωγή της έκθεσης δείκτες μέτρησης για την εκτίμηση του αντικτύπου της έκθεσης όσον αφορά την παραγωγή απορριμμάτων. Ζητήσαμε από την υποψήφια εταιρεία που επιλέχθηκε, «Ypunto Ending», να διορίσει έναν υπεύθυνο για θέματα κυκλικότητας, που θα έχει αρμοδιότητα όσον αφορά την προμήθεια κυκλικών υλικών για τη δημιουργία της έκθεσης: αυτοί εισηγήθηκαν να συμμετάσχει στο πρότζεκτ η συλλογικότητα «Basurama» με έδρα τη Μαδρίτη.

Σύμφωνα με τη συλλογικότητα «Basurama», η κυκλική δημιουργία βασίζεται «στην αναγκαιότητα να συνδεθούν οι θεσμοί με το αστικό τους περιβάλλον, στην επείγουσα ανάγκη να δημιουργηθούν δημόσιοι χώροι υψηλότερης ποιότητας που να υποστηρίζουν όλο και πιο σύνθετα αστικά πλαίσια, στη δέσμευση για την ατομική και συλλογική συμμετοχή των πολιτών ως μη διαπραγματεύσιμο εργαλείο δράσης και διαχείρισης και, φυσικά, στη χρήση απορριμμάτων ως ένα μέσο για να αμφισβητηθεί ο τρόπος με τον οποίο εκμεταλλευόμαστε τους πόρους, καθώς και ο τρόπος με τον οποίο σκεφτόμαστε, εργαζόμαστε και αντιλαμβανόμαστε την πραγματικότητα (Mónica Gutiérrez Herrero και Manuel Polanco Pérez-Llantada, «Basurama»).

Με τη βοήθειά τους συνειδητοποιήσαμε τι είδους και πόσα απορρίμματα παράγει το μουσείο μας σε καθημερινή βάση. Συγκεντρώσαμε τα απορρίμματα που παράχθηκαν σε διάστημα δέκα μηνών και η συλλογικότητα «Basurama» δημιούργησε με αυτά τα υλικά μια εγκατάσταση στην είσοδο της έκθεσης. Μαζί τους, χαρτογραφήσαμε επίσης το ευρύ δίκτυο καλά συνδεδεμένων μεταξύ τους ατόμων και εταιρειών στις Βρυξέλλες που δραστηριοποιούνται στον τομέα της κυκλικότητας, πολλές από τις οποίες έχουν ήδη επαγγελματικό χαρακτήρα και είναι ανοικτές στη συνεργασία. Ένας από αυτούς τους εταίρους είναι, για παράδειγμα, η εταιρεία «Bel Albatros», που βρίσκεται στον χώρο «Recy-K» και διερευνά ειδικά μεθόδους παραγωγής από πλαστικό για μεγάλες επιφάνειες, η οποία παρήγαγε τα εκθεσιακά πάνελ μας. Η συνεργασία με ανθρώπους από αυτόν τον τομέα μας βοήθησε να κατανοήσουμε ότι η κυκλικότητα αφορά μια δημιουργική δραστηριότητα και, ταυτόχρονα, έχει μια διαχειριστική διάσταση, καθώς έχει τη δυνατότητα να δημιουργήσει μια αισθητική σύμφωνα με τις προκλήσεις της εποχής μας.

Ποιες προκλήσεις αντιμετωπίσαμε προσπαθώντας να δημιουργήσουμε μια έκθεση η οποία δεν είναι μόνο κυκλική, αλλά και γενικότερα φιλική προς το περιβάλλον; Η έκθεση μουσειακών συλλογών ιστορικών αντικειμένων ενέχει απαιτήσεις συντήρησης που μας εμπόδισαν να εφαρμόσουμε τις αρχές της επαναχρησιμοποίησης και της κυκλικότητας σε όλα τα στοιχεία της σκηνογραφίας. Η επαναχρησιμοποίηση μέσω ενοικίασης είναι συχνά ακριβότερη από την αγορά. Επιπλέον, ως ευρωπαϊκό μουσείο έχουμε συνεργάτες σε διάφορες χώρες, πράγμα που σημαίνει διεθνείς μεταφορές: προκηρύξαμε πανευρωπαϊκή πρόσκληση υποβολής προσφορών και επιλέξαμε μια ισπανική εταιρεία για τον σχεδιασμό και την παραγωγή της έκθεσης· παρουσιάζουμε αντικείμενα που προέρχονται από μουσεία και συλλογές από ολόκληρη την ήπειρο.

Δεν θα μάθουμε ακριβώς πόσο κυκλική θα είναι τελικά η έκθεση «Τι πετάμε» πάρα μόνο όταν αποσυναρμολογηθούν οι κατασκευές της έκθεσης στις αρχές του 2024. Οι προκλήσεις για να καταφέρουμε να δημιουργούμε πιο «πράσινες» εκθέσεις είναι μεγάλες. Σίγουρα, όμως, έχουμε ξεκινήσει μια πορεία προς την ανάκτηση, τον επανασχεδιασμό και την επαναχρησιμοποίηση, μέσα από μια διαδικασία δοκιμών, σφαλμάτων, αυτοκριτικής και προόδου, και κατευθυνόμαστε προς μοντέλα που είναι πιο κοινωνικά και περιβαλλοντικά δίκαια.

Εικόνα εξωφύλλου: ελήφθη κατά την εγκατάσταση του Venus of the Rags, Μικτό γλυπτό από τον Michelangelo Pistoletto

Εικόνες θεωρίας: ΕΕ, Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο