24 lutego 2022 r. Rosja dokonała inwazji na Ukrainę. Jako muzeum historii zespół Domu Historii Europejskiej uznał, że priorytetem jest natychmiastowe udokumentowanie tego, co się dzieje, oraz gromadzenie eksponatów, obrazów, dźwięków i opinii na temat wojny.
Wystawa plakatowa
Pierwszy miesiąc wojny zbiegł się w czasie z zainstalowaniem czwartej wystawy czasowej muzeum When Walls Talk! Plakaty – promocja, propaganda i protest. Dzięki badaniom w mediach społecznościowych i kontaktom z Miejskim Centrum Sztuki Lwowskiej Dom Historii Europejskiej uzyskał prawo do serii dwudziestu czterech potężnych plakatów do naszej kolekcji. Na wystawę „When Walls Talk!” wybrano dwa plakaty ukraińskich artystów i jeden plakat polskiego projektanta.
Pierwszy plakat, dzieło Zakentiya Horbyowa – artystyczna nazwa ukraińskiego grafika, typografa i ilustratora Denysa Kuzmenko- jest dziełem satyrycznym i prowokującym, który komentuje megalomanię, trochę o władzę, a jednocześnie zachęca widza do zastanowienia się nad rolą jednostki w polityce i historii.
Zakentij Horobyov – projektant graficzny, typograf i ilustrator Denys Kuzmenko
Drugi ukraiński plakat jest dziełem emocjonalnym utworzonym 1 marca 2022 r., podczas ogromnego wstrząsu pierwszego tygodnia wojny, przez artysta Mykhailo Skopa, który zazwyczaj podpisuje ze swoim kontem społecznym przydomek #NEIVANMADE. Plakat jest tworzony komputerowo w technice, która imituje linocuty, nośnik, który Skop kojarzony jest z bezpośredniością sztuki ludowej.
Autorstwa artysty Mykhaila Skopa
Trzecim plakatem zebranym i zaprezentowanym na wystawach była Anita Korynek z Polski. Idea leżąca u jej podstaw jest prosta, ale aktywna. Kardiogram dzieli powierzchnię na dwie części, z częścią nad linią w kolorze niebieskim, a część pod nią w kolorze żółtym – kolorami narodowymi Ukrainy. Wzór i napis z wyrazami серήе вроήи („ w języku ukraińskim serce Europy”) wyrażają pogląd, że serce Europy pobije się w solidarności z Ukrainą.
Którą złożyła Anita Korynek
Zeznania ustne
Centrum Historii Miejskiej w Lwowie zgromadziło międzynarodowe konsorcjum, w tym Dom Historii Europejskiej, w celu przeprowadzenia wywiadów z osobami przesiedlonymi w wyniku rosyjskiej inwazji na Ukrainę oraz osobami, które pracują nad ich wspieraniem w Ukrainie i innych krajach. Projekt ten nosi nazwę „24.02.22, 5. Am. Poświadczenia wojny” i ma na celu udokumentowanie ludzkiego wymiaru wojny. Jak pokazały historycy ustni i naukowcy pamięci kulturowej, osobiste zeznania ulegają znacznym zmianom w czasie, ponieważ wpływają na nie zastosowania instytucjonalne i stają się sformalizowane poprzez powtórzenie. Była to okazja do wsparcia działań badawczych, które rozpoczęły się w Ukrainie, oraz do współpracy z ukraińskimi naukowcami nad inicjatywą dokumentowania, która obejmowała trwającą wojnę, a tym samym zachowała historyczną historię masowych przesiedleń ludzkich, oporu i wolontariatu, podczas gdy była to nadal żywe doświadczenie.
Miasto Irpin
Dzięki współpracy zukraińskim HUBw Parlamencie Europejskim w Brukseli i w mieście Irpin zniszczono przez rosyjską armię trzynaście oryginalnych eksponatów. Niektóre z tych eksponatów zostaną wyeksponowane na wystawie stałej na szóstym piętrze wgłówkach naszego czasu, np. drzwi samochodu zniszczonego podczas ataku na osoby, które próbowały uciec z miasta. Na zbliżającej się wystawie objazdowej pt. „Fake for Real” zaprezentowany zostanie również wybór tych obiektów, przedstawiający, w jaki sposób koncepcja „fałszywych informacji” wpłynęła na wojnę w Ukrainie.
W pierwszych dniach i tygodniach wojny ochotnicy pomagali ukraińskim uchodźcom na granicy rumuńsko-ukraińskiej w dotarciu do żywności oraz znalezieniu ciepła i zakwaterowania po dziesiątkach godzin podróży. Wolontariusze noszą koszulki z przyjemnym przesłaniem, które zostało opracowane przez znanego artystę Dana Perjovschi’ego. Cztery takie koszulki znajdują się obecnie w kolekcji Domu Historii Europejskiej, w tym jedna wystawiona obecnie w sekcji „Europa teraz” wystawy stałej.
Wolontariusze z Republiki Mołdawii noszą koszulki „Jestem tutaj, aby Ci pomóc” przed hotelem w Suczawie (Rumunia).
Ilustrowany kalendarz wojenny artysty Olgi Grebennik był bardzo cennym nabyciem muzeum. Na swoich stronach Grebennik dokumentuje czarne i białe szkice i fragmenty dialogu w piwnicach Charkowskich pod bombardowaniem oraz jej lot z Ukrainy z dwojgiem małych dzieci i psem rodzinnym. Zespół kuratorski przeszedł do kalendarza w pierwszej edycji rumuńskiej (Grebennik, 2022 r.) i postanowił skontaktować się z artystą w celu uzyskania oryginału. W międzyczasie kalendarz wojenny opublikowano w pięciu kolejnych krajach: Włochy, Niemcy, Japonia, Tajwan i Korea Południowa.
Olga Grebennik, kalendarz wojenny. Nabyte w 2022 r., UE, PE, Dom Historii Europejskiej, Bruksela.
Więcej informacji na temat gromadzenia informacji na temat Ukrainy można znaleźć w artykule naukowym Tomorrow’s History w Muzeum. Gromadzenie poświadczeń bieżących wydarzeń dla Domu Historii Europejskiej w dziedzinie kultury. Społeczeństwo. Oszczędność. Polityka – tom 2 (2022) – wydanie 2 – „Museums. Społeczności i społeczeństwo” (otwarty dostęp).